Theux

Theux is een gemeente in de provincie Luik, op korte afstand van Spa, aan de rand van de Ardennen. De naam gaat terug op het Gallo-Romeinse Tectis, wat “daken” betekent. Theux was in de middeleeuwen het hoofddorp van het latere Marquisat de Franchimont, het gebied dat naast Theux ook de bans van Spa, Sart, Jalhay en Verviers omvatte en onder het gezag stond van de prins-bisschop van Luik.

Theux is van oudsher bekend om zijn zwart marmer. Al in de Gallo-Romeinse tijd werd het uit de bodem gewonnen, en in de zeventiende eeuw exploiteerde een Luikse burger al een steengroeve vlak bij de kerk. Het marmer is te herkennen in de portalen, wijwatervaten en grafmonumenten in kerken ver buiten de gemeente.

De parochiekerk op het marktplein is het oudste en bijzonderste bouwwerk van Theux. De kerk gaat terug tot een Merovingische kapel, maar het huidige gebouw is in essentie Romaans en dateert van rond 1019. Ze is een zogenaamde hallenkerk: de drie beuken zijn van gelijke hoogte, een uitzonderlijk kenmerk voor een Romaans gebouw. Ze is het enige bewaarde voorbeeld van een Romaanse hallenkerk uit de elfde eeuw in het gebied tussen de Loire en de Rijn. Aan de noordzijde staat een vierkante verdedigingstoren uit de dertiende eeuw, bekroond met houten hourds, een gevechtsbalkon waarvan in België nog maar twee exemplaren bestaan, het andere in Bastenaken. Het portiek herbergt een portaal en twee wijwatervaten in zwart marmer van Theux. De cassetteplafonds van de middenbeuk, het koor en de zijkapellen zijn respectievelijk beschilderd in 1630, 1681 en 1698. Ze tonen een uitgebreid heiligenprogramma als reactie op de protestantse Hervorming.

Op een rotsuitloper boven de Hoëgnevallei staan de ruïnes van het kasteel van Franchimont, gebouwd in de elfde eeuw als een van de twaalf verdedigingsburchten van het prins-bisdom Luik. Het kasteel is erkend als uitzonderlijk erfgoed van Wallonië. De vzw Les Compagnons de Franchimont beheert de site, voert restauratiewerken uit en organiseert rondleidingen met audioguide in het Frans, Nederlands, Engels en Duits. Elke twee jaar vindt er een middeleeuws festival plaats, voor het eerst gehouden in 1977 en daarmee een van de oudste van zijn soort in België.

Op het grondgebied van Theux, in La Reid, ligt dierenpark Forestia. Het park opende in 1973 als wildpark en richt zich op Europese fauna in halfwilde verblijven. Herten, wilde zwijnen, lynxen en andere inheemse dieren leven in grote groepen in ruime omheiningen. Naast het dierenpark is er een klimpark open van half maart tot half november.