De Hoge Venen zijn een hoogveenplateau in de provincie Luik, op de grens van België en Duitsland. Het gebied ligt grotendeels in de Belgische Ardennen en loopt aan de oostkant door in het Duitse Naturpark Nord-Eifel. Samen vormen ze het grensoverschrijdende Natuurpark Hoge Venen-Eifel van 67.000 hectare, een van de oudste grensoverschrijdende natuurparken van Europa. Het eigenlijke hoogveenreservaat beslaat 4500 hectare en is sinds 1957 beschermd. Het Signal de Botrange, gelegen aan de weg tussen Eupen en Malmedy, is met 694 meter het hoogste punt van België. Een toren van 28 meter die generaal Herman Baltia in 1923 liet bouwen, brengt wie hem beklimt op precies 700 meter hoogte.
De Hoge Venen
Het hoogveen
Hoogveen is een bijzonder landschapstype dat uitsluitend gevoed wordt door regenwater en daardoor extreem voedselarm en zuur is. Het veen in de Hoge Venen is in zo’n 7500 jaar ontstaan en de veenlaag kan meerdere meters dik zijn. De groei verloopt uiterst langzaam: een paar millimeter per jaar onder optimale omstandigheden. De zompige bodem bestaat uit veenmospollen die van buitenaf op een grastapijt lijken, maar waaronder een modderige ondergrond schuilgaat. Wandelen buiten de paden is daardoor zowel gevaarlijk als verboden.
Het bijzondere milieu herbergt planten die elders in West-Europa zeldzaam zijn: veenmos, struikheide, bosbes, lavendelhei, kleine veenbes en zonnedauw. De gemiddelde jaartemperatuur bedraagt slechts 6 à 10 graden Celsius, de neerslag loopt op tot 1500 millimeter per jaar en de eerste vorst valt gemiddeld al in september. Tot ver in de middeleeuwen was 90 procent van het gebied bebost. Veenafsteken voor brandstof, ontbossing en begrazing creëerden het open landschap dat nu zo kenmerkend is. Vanaf 1840 werden grote delen beplant met fijnspar. De dode bomen van Noir Flohay, een groep gedode naaldbomen midden in het veengebied, zijn een zichtbaar overblijfsel van die ingreep en een herkenbaar punt op verschillende wandelroutes.
De fauna omvat herten, reeën, vossen, hermelijnen en meer dan 150 vogelsoorten, waaronder de zeldzame korhaan en diverse roofvogels.
Wandelen
Wandelen is de belangrijkste activiteit in de Hoge Venen. Het gebied is ingedeeld in zones met verschillende toegankelijkheidsniveaus. In de kwetsbaarste veengebieden mag alleen op gemarkeerde paden worden gelopen. Kenmerkend zijn de vlonderpaden, houten plankenbruggen aangelegd over de natste veengedeelten, waar onder je voeten het water hoorbaar kabbelt. De bekendste vlonderpaden liggen bij het Signal de Botrange en bij het veengebied van Polleur bij Mont Rigi. Vanuit het Natuurparkcentrum Botrange vertrekken drie bewegwijzerde wandelingen van 5,3, 6,8 en 8,3 kilometer. Langere routes volgen de GR56 en voeren door zowel Belgisch als Duits veengebied. Bij de Baraque Michel, een historische herberg die in 1812 werd gebouwd op de open heide, is een tweede startpunt voor wandelingen. De klok van de herberg werd vroeger geluid om in mist en sneeuw verdwaalde reizigers te begeleiden.
Wintersport
Door de hoogteligging en de hoge neerslag ligt de Hoge Venen vroeger onder sneeuw dan de rest van de Ardennen. Langs het plateau zijn langlaufpistes aangelegd in de omgeving van Xhoffraix en Mont Spinette. Rodelen en beperkt skiën zijn op enkele hellingen mogelijk. Het open veenlandschap met zijn witte vlakte in de winter is ook buiten de aangewezen pistes een trekker voor wandelaars.
Natuurparkcentrum Botrange
Het Natuurparkcentrum Botrange is het belangrijkste bezoekerspunt in het gebied. Het centrum heeft een expositie over de geologie en het ecosysteem van het veen, verkoopt wandelkaarten en -gidsen en organiseert het hele jaar begeleide wandelingen en educatieve programma’s. In de wintermaanden is er een open haard en een kleine kerstmarkt. Bij het centrum zijn een speeltuin en een terras.
Rond kerst staat er in en om het natuurparkcentrum een kleine kerstmarkt met werk van lokale makers. Wat je daar kunt verwachten lees je in Kerst in de Hoge Venen.
Praktisch bij je bezoek
- Toegang: auto via N676 (Eupen–Malmedy), bus 394 vanuit Eupen
- Parkeren: Naturparkcentrum Botrange (50 plaatsen), Mont Rigi, Baraque Michel
- Wandelkaarten verkrijgbaar bij het Natuurparkcentrum Botrange
- Wandelen buiten de gemarkeerde paden is verboden in de veenzones
Door de natuurbrand van augustus 2026 is een deel van het gebied voorlopig gesloten. Welke wandelingen wel toegankelijk zijn staat in de Hoge Venen na de brand.
In en rondom de Hoge Venen
Het Signal de Botrange op het plateau van de Hoge Venen in Waimes is met 694 meter het hoogste punt van België, een status die het land verwierf bij de annexatie van de Oostkantons in 1919. De Butte Baltia uit 1923 brengt bezoekers op 700 meter. De huidige toren dateert van 1934.
Het Natuurparkcentrum Botrange aan de Route de Botrange 131 in Waimes staat op het Hoge Venenplateau, circa een kilometer ten zuiden van het Signal de Botrange. Het centrum heeft de gratis tentoonstelling FANIA, organiseert begeleide wandelingen en huifkartochten, en verhuurt langlaufmateriaal in de winter.
Malmedy ligt aan de Warche in de provincie Luik en heeft een bewogen geschiedenis: gesticht als abdij in 648, achtereenvolgens Frans, Pruisisch, Belgisch en tijdelijk Duits. In december 1944 bombardeerden de Amerikanen de stad per vergissing drie keer. Malmedy is bekend om het carnaval Cwarmê en het Malmundarium.
Belgium Peak Beer is een ambachtelijke brouwerij in Sourbrodt, op het hoogste punt van België. Hier worden pure, lokale bieren gebrouwen met water uit de Hoge Venen. Combineer een bezoek aan de taproom met een wandeling in de natuur.
Aan de rand van de Fagne de Malchamps ligt het Domein van Bérinzenne. Vanaf de uitkijktoren op het domein kijk je over het veen uit, en vlonderpaden voeren erdoorheen. Op het terrein staat ook het Museum van het Bos en het Water.
Aan de noordwestrand van de venen liggen twaalf bepijlde lussen rond Jalhay, Sart en Solwaster, van 4,6 tot 13,6 kilometer. Lus 58 klimt via de Vêcquée tot 592 meter. Met kaart en tabel per route. Controleer vooraf wat er na de brand open is.
Negen bepijlde lussen op de hoogvlakte zelf, van 2,8 tot 15 kilometer, rond Baraque Michel, het Signal de Botrange en Sourbrodt. Met kaart en tabel per route, en de stand van zaken na de brand van augustus 2026.