Rocroi is een klein vestingstadje in de Franse Ardennen, gelegen op een plateau van 400 meter hoogte. De stad is wereldwijd uniek vanwege haar stervormige plattegrond: een radiocentrisch stratenpatroon met een centraal plein en straten die er stervormig vanaf lopen, omgeven door bastionvormige vestingwallen. Het is de enige stad met dit type stadsplan in heel Frankrijk, wat Rocroi de bijnaam “de sterrenstad” heeft opgeleverd. Sinds 2014 draagt de stad het label Petite Cité de Caractère en sinds 2015 een ster in de Groene Gids van Michelin.
Rocroi
Van kruispunt tot vestingstad
De oorsprong van Rocroi gaat terug tot 1198, toen heer Nicolaas IV van Rumigny op een kruispunt van twee wegen een kruis liet oprichten ter ere van zijn vazal Raul du Châtelet. De plek kreeg de naam Croix de Raul, later verbasterd tot Raulcroix, waaruit uiteindelijk de naam Rocroi ontstond. Wat begon als een paar hutten voor boswachters, groeide uit tot een versterkt dorp met houten palissaden.
Pas tussen 1546 en 1553 kreeg de plek strategische betekenis, toen koning Frans I zijn vestingbouwers de oostelijke grens van Frankrijk liet inspecteren. Het dorp werd gekozen vanwege de ontoegankelijke ligging tussen moerassen en veengebieden. Het is zeer waarschijnlijk dat het kenmerkende stervormige grondplan toen al werd ontworpen, geïnspireerd op de Italiaanse militaire architectuur van steden als Palmanova.
Vauban?
Anders dan vaak wordt gedacht, was het niet de beroemde vestingbouwer Vauban die de wallen van Rocroi ontwierp. Het was koning Hendrik II die vanaf 1555 opdracht gaf aan meestermetselaar Loys Lenthe om de stad volgens het bastionprincipe te versterken. Vauban bracht tijdens drie bezoeken, in 1673, 1691 en 1696, slechts beperkte aanpassingen aan en richtte zich vooral op de bouw van kazernes, wachthuizen, een ziekenhuis en een arsenaal. Zijn plan voor twee extra buitenwallen werd nooit uitgevoerd, omdat de koninklijke schatkist leeg was. Rocroi maakte wel deel uit van de tweede verdedigingslinie van Vaubans vestingwerken in Frankrijk, en een wandelroute volgt tegenwoordig de volledige tweede wallenring.
De Slag bij Rocroi
Rocroi is wereldberoemd vanwege de veldslag die op 19 mei 1643 plaatsvond bij de stad. Het Franse leger, onder bevel van de jonge hertog van Enghien, versloeg er het Spaanse leger en brak daarmee de reputatie van de tercios viejos, de Spaanse elitetroepen die tot dan toe meer dan een eeuw lang ongeslagen waren gebleven. De overwinning bij Rocroi geldt als een van de tien belangrijkste militaire triomfen uit de Franse geschiedenis en markeerde het begin van de Franse militaire suprematie onder Lodewijk XIV. Tien jaar later probeerde dezelfde generaal, inmiddels overgelopen naar de Spaanse zijde tijdens de Fronde, de stad te heroveren, zonder succes. In 1659 werd Rocroi via het Verdrag van de Pyreneeën definitief aan Frankrijk toegewezen.
De rièzes van het Croix Sainte-Anne
Het plateau van Rocroi maakt deel uit van de oeroude Ardense ondergrond, gevormd in het Cambrium. De ondoorlatende bodemlagen creëerden door de eeuwen heen moerassige veengebieden, lokaal rièzes genoemd. Dit submontane klimaat herbergt een bijzondere flora en fauna, met zonnedauw, gentiaan, arnica en wilde orchideeën. Het gebied rond Croix Sainte-Anne is beschermd als Natura 2000-gebied.
In en rondom Rocroi
Charleville-Mézières ligt op circa 30 kilometer van Rocroi en is de hoofdstad van de Franse Ardennen, bekend als geboortestad van dichter Arthur Rimbaud. De Place Ducale, het Arthur Rimbaud Museum en tal van winkels en restaurants maken de stad een goede aanvulling op een bezoek aan Rocroi.
Givet ligt op circa 30 kilometer van Rocroi, aan de Maas vlak bij de Belgische grens. Net als Rocroi heeft Givet een rijke vestingwerk-geschiedenis, met de citadel van Charlemont hoog boven de stad als blikvanger.
Sedan ligt op circa 35 kilometer van Rocroi en heeft met het kasteel van Sedan een van de grootste vestingkastelen van Europa. Samen met Rocroi vormt de stad een interessante combinatie voor wie geïnteresseerd is in vestingbouw in de Franse Ardennen.
Bouillon ligt op circa 40 kilometer van Rocroi, net over de Belgische grens, met het middeleeuwse kasteel van Bouillon hoog boven de Semois. Een natuurlijke combinatie voor wie de Frans-Belgische grensstreek met haar vestingsteden wil verkennen.