Op 17 december 1944 vond op de kruising van Baugnez, enkele kilometers ten zuiden van Malmedy, een van de zwaarste oorlogsmisdaden plaats die Amerikaanse soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog in Europa overkwam. Eenentachtig ongewapende krijgsgevangenen werden door de Waffen-SS in koelen bloede neergeschoten in een besneeuwd weiland. Het verhaal van die dag is het uitgangspunt geweest van het museum Baugnez 44.
Baugnez 44
De massamoord van 17 december 1944
Op 16 december 1944 lanceerde Hitler zijn laatste grote offensief op het westelijk front: de Slag om de Ardennen, in het Engels de Battle of the Bulge. Het doel was de geallieerde linies te doorbreken en de haven van Antwerpen te veroveren. De pantsergroep die als speerpunt van de noordelijke aanvalsvleugel fungeerde, was de Kampfgruppe Peiper, een SS-eenheid van de 1ste SS-Pantserdivisie Leibstandarte SS Adolf Hitler onder bevel van luitenant-kolonel Joachim Peiper.
Op 17 december 1944 naderde Kampfgruppe Peiper de kruising van Baugnez, gelegen op gelijke afstand van Malmedy, Ligneuville en Waimes. Op hetzelfde moment trok Battery B van het 285ste Field Artillery Observation Battalion van de Amerikaanse 7de Pantserdivisie door het kruispunt op weg van Schevenhütte naar Sint-Vith. De SS-eenheid opende vuur op het Amerikaanse konvooi van dertig voertuigen, dat geen zwaar geschut had en zich niet kon verdedigen. De overgebleven soldaten gaven zich over.
In totaal werden 113 Amerikaanse gevangenen, ontwapend en gegroepeerd in een weiland bij het kruispunt, aan hun lot overgelaten, terwijl het hoofdkonvooi van Peiper doorreed naar het westen. Kort daarna opende een niet-geïdentificeerde officier het vuur op de gevangenen. Andere SS-soldaten liepen daarna tussen de gevallen lichamen door en schoten iedereen neer die nog tekenen van leven vertoonde. Van de 113 gevangenen kwamen er 84 om het leven. Ruim veertig mannen ontsnapten door de vlucht of door zich dood te houden in de sneeuw. Hun lichamen bleven maandenlang in het weiland liggen, tot medio januari 1945 Amerikaanse oorlogsmisdaadonderzoekers de plek veiligstelden.
De massamoord bij Baugnez was niet de enige misdaad van Kampfgruppe Peiper die dag: dezelfde eenheid schoot ook gevangenen neer in Honsfeld en Büllingen. Na de oorlog werden 74 SS-leden voor een militair tribunaal in Dachau gedaagd. Op 16 juli 1946 werden 43 veroordeeld tot de dood door ophanging, waaronder Peiper zelf. Geen van de doodsvonnissen werd voltrokken. Alle veroordeelden waren voor december 1956 vrijgelaten. Peiper werd in 1976 in Frankrijk vermoord, vermoedelijk door voormalige leden van het Franse verzet.
Het museum
Op de plek van de massamoord, aan de Route de Luxembourg 10 te Baugnez, werd op 17 december 2007 het Baugnez 44 Historical Center geopend, op de drieënzestigste verjaardag van de aanslag. Bij de opening was Ted Paluch aanwezig, een van de drie nog levende overlevenden. Het museum besloeg 1200 vierkante meter, verspreid over twee verdiepingen, en bracht de Slag om de Ardennen en het bloedbad van Baugnez in beeld aan de hand van authentiek materiaal, vijftig legervoertuigen en voertuigonderdelen, uniformen, wapens, persoonlijke bezittingen van soldaten en vijfenzeventig poppen in reconstructies van het dagelijkse leven aan het front. Vijftien levensgroot nagebootste scènes toonden het soldatenleven in de Ardennen in de winter van 1944, van een loopgraaf onder vuur tot de nasleep van het bloedbad zelf. Twee van de scènes waren voorzien van geluid- en lichteffecten. Een filmzaal toonde een documentaire van 25 minuten met getuigenissen van overlevenden en beelden van de naoorlogse processen.
Het museum werd op 9 januari 2023 definitief gesloten wegens financiële moeilijkheden. Een deel van de collectie is overgebracht naar het Malmundarium in Malmedy. Tegenover de voormalige museumlocatie staat nog altijd het herdenkingsmonument aan de kruising van Baugnez, met in de muur zwarte stenen gegraveerd met de namen van de 84 slachtoffers. Het weiland waar de massamoord plaatsvond, is toegankelijk.
Praktisch
- Het museum Baugnez 44 is definitief gesloten sinds 9 januari 2023
- Het herdenkingsmonument aan de kruising van Baugnez is vrij toegankelijk
- Een deel van de collectie is ondergebracht in het Malmundarium, Route Charlemagne 26, 4960 Malmedy
Meer over oorlogserfgoed in de Ardennen
Malmedy is de dichtstbijzijnde stad bij Baugnez, op circa vijf kilometer. Op 17 december 1944 trok Kampfgruppe Peiper ook door Malmedy. De stad heeft een eigen oorlogsmonument en het Malmundarium documenteert de geschiedenis van de regio.
Kampfgruppe Peiper trok op 17 december 1944 dezelfde dag door Stavelot als het bloedbad bij Baugnez. In Stavelot werden meer dan honderd burgers gedood. De abdij van Stavelot herbergt een museum over de bezetting.
Het Bastogne War Museum op de Mardassonheuvel is het grootste WOII-museum in de Ardennen. Het heeft een chronologische opstelling over de Slag om de Ardennen met audiovisuele presentaties en originele objecten.
Het Mardasson Monument bij Bastogne herdenkt de meer dan 76.000 Amerikaanse militairen die vielen of gewond raakten tijdens het Ardennenoffensief. Het staat op de Mardassonheuvel, op hetzelfde terrein als het Bastogne War Museum.