Mardasson-monument

Het Mardasson-monument staat op de Mardassonheuvel, twee kilometer ten noordoosten van Bastogne, op 520 meter hoogte op de waterscheiding tussen de Rijn- en Maasbassins. Het is een initiatief van de Belgisch-Amerikaanse Vereniging, opgericht in 1945 door Belgische notabelen die de herinnering aan de Amerikaanse bevrijders wilden bestendigen. Op 4 juli 1946 werd op de plek van het toekomstige middelpunt van het monument een koffertje met Ardense aarde verzegeld en per speciaal vliegtuig naar Washington gestuurd, waar een Belgische delegatie het overhandigde aan president Harry Truman. Op 16 juli 1950 werd het monument ingehuldigd in aanwezigheid van tienduizend mensen, onder wie generaal Anthony McAuliffe en de jonge prins Boudewijn.

Het monument werd ontworpen door de Luikse architect Georges Dedoyard, die werd geselecteerd na een ontwerpprijsvraag met een twaalftal deelnemers. De bouw begon in het voorjaar van 1948: zestigduizend kubieke meter aarde en gesteente werden verzet om het terrein gereed te maken. In juli 1949 waren de structuur en het platform voltooid. Het gebouw combineert beton, zandsteen, petit granit en baksteen en is twaalf meter hoog. De vijfpuntige ster met armen van 31 meter verwijst naar het herkenningsteken van de Amerikaanse strijdkrachten en naar de sterren op de Amerikaanse vlag. Op de buitenwanden en in de open galerij binnenin staan de namen van de 48 Amerikaanse staten die in 1944 deel uitmaakten van de unie, in bronzen letters. Alaska en Hawaï, later toegetreden, zijn nadien toegevoegd.

Op de zuilen staat de geschiedenis van de Slag om de Ardennen in tien Engelstalige tableaus en de namen van de voornaamste Amerikaanse eenheden. Op de buitenwand zijn ook de insignes van de grote eenheden die aan de slag deelnamen aangebracht. Het middelpunt van het monument draagt de Latijnse inscriptie Populus belgicus memor liberatoribus americanis: het Belgische volk gedenkt zijn Amerikaanse bevrijders.

Via een wenteltrap aan de binnenzijde bereikt de bezoeker het dak van het monument. Op elke punt van de ster staat een oriëntatietafel die de stellingen beschrijft die de Amerikaanse troepen innamen tijdens het beleg van Bastogne in de winter van 1944. Vanuit het dak zijn bijna alle vroegere defensieve posities zichtbaar, evenals het naastgelegen Bastogne War Museum.

Aan de voet van het monument, in de rots uitgehouwen op acht meter diepte, bevindt zich een crypte met drie altaren voor de katholieke, protestantse en joodse eredienst. De crypte was niet voorzien in het oorspronkelijke ontwerp. In 1949 vroegen Amerikaanse moeders en weduwen van gesneuvelde soldaten, via de ambassade, om een bezinningsplaats naast het militaire monument. De crypte werd ontworpen door dezelfde architect Dedoyard en gelijktijdig ingehuldigd met het monument.

De drie altaren zijn versierd met mozaïeken van de Franse kunstenaar Fernand Léger. Het zijn de enige mozaïeken die Léger ooit maakte. De vrouwenfiguren op de mozaïeken, getekend in zwarte lijnen op brede kleurvlakken, zijn kenmerkend voor Légers stijl uit de late jaren veertig. Een gegraveerde plaat in de crypte vermeldt dat op 16 juli 1950 erediensten werden gehouden ter nagedachtenis van de 76.890 Amerikaanse officieren en manschappen die sneuvelden of vermist raakten tijdens de Slag om de Ardennen.

Het monument is eigendom van de Belgische staat. In 2020 droeg een koninklijk besluit het beheer via een erfpacht van 99 jaar over aan de American Battle Monuments Commission, die instaat voor onderhoud en restauratie. De stad Bastogne behoudt het recht om het terrein te gebruiken voor herdenkingen. Het monument is gratis toegankelijk en staat op loopafstand van het Bastogne War Museum.