Spa is een stad in de provincie Luik, in de Ardennen, op korte afstand van de Hoge Venen en het circuit van Francorchamps. De stad telt ongeveer 11.000 inwoners en is al eeuwen het bekendste kuuroord van België. In 2021 werd Spa opgenomen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst als onderdeel van de Grote Europese Watersteden, samen met tien andere historische kuursteden in Europa. De naam van de stad heeft het woord spa een wereldwijde betekenis gegeven: in tientallen talen is een spa geworden tot het algemene woord voor wellnesscentrum of kuurinrichting.
Spa
Geschiedenis
Bezoekers komen al sinds de Romeinse tijd naar Spa vanwege het ijzerhoudende, koolzuurrijke bronwater. In de zestiende eeuw begon de commerciële exploitatie van de bronnen en groeide de stad uit tot een internationaal trefpunt voor adel en gegoede burgerij. Tijdens de Belle Époque, op het einde van de negentiende eeuw, was Spa op het hoogtepunt van zijn roem. Het werd wel het café van Europa genoemd. Tsaar Peter de Grote verbleef er in 1717, en naar hem is de bekendste bron van de stad vernoemd: de Pouhon Pierre le Grand. Koningin Marie-Henriette van België bracht haar laatste levensjaren in Spa door; ook haar naam is aan een bron verbonden. Het stadscentrum weerspiegelt die glorietijd nog altijd in een mix van neorenaissancegebouwen, art-nouveaugevels en statige kuurhuizen.
De bronnen
Het ijzer- en koolzuurhoudende bronwater dat bij Spa aan de oppervlakte komt, is het resultaat van regenwater dat door de kwartsiethoudende bodem van de Ardennen sijpelt en daarbij mineralen opneemt. De zeven voornaamste bronnen in en rond de stad zijn allemaal vrij toegankelijk. De Pouhon Pierre le Grand in het stadscentrum is de meest bezochte, met een fonteinhuis met dagelijkse uitstoot van meer dan 20.000 liter mineraalwater. De bron van Géronstère ligt buiten het centrum aan de bosrand en wordt door velen als de mooiste bron van Spa beschouwd vanwege zijn ligging en het huisje eromheen. De bron van Barisart in de bossen ten zuiden van de stad is koolzuurhoudend en wordt gebruikt voor het bottelen van Spa Barisart. De bronnen van Sauvenière en Groesbeek liggen op 2,8 kilometer ten oosten van het centrum; de Sauvenière is vermoedelijk de oudste bron van het gebied. Alle bronnen zijn te bezoeken op eigen initiatief of via de Blauwe Lijn, een route van blauwe kasseien die door het stadscentrum langs de belangrijkste bezienswaardigheden leidt.
De thermen
Het monumentale badhuis in neorenaissancestijl in het stadscentrum stamt uit 1868 en stond anderhalve eeuw symbool voor de kuurtraditie van de stad. In 2004 verhuisden de thermen naar een nieuw complex op de beboste heuvel boven de stad, de Colline d’Annette et Lubin. Het moderne gebouw biedt verwarmde zwembaden op 33 graden Celsius, turfbaden, balneotherapie, sauna en hammam. Een automatische kabelbaan verbindt de Place Royale in het centrum rechtstreeks met de thermen. Het bronwater voor de thermen is afkomstig van drie bronnen in Nivezé: Spa Reine, Marie-Henriette en Clémentine.
Het casino
Het Casino de Spa opende zijn deuren in 1763 en is daarmee een van de oudste casino’s ter wereld. Het staat in het stadscentrum en heeft zijn functie als speelhuis en evenementenlocatie nooit verloren. Het huidige gebouw dateert uit de late negentiende eeuw.
Circuit van Spa-Francorchamps
Op ongeveer acht kilometer ten zuidoosten van het stadscentrum ligt het circuit van Spa-Francorchamps. Het circuit werd in 1921 aangelegd op openbare wegen die Francorchamps, Malmedy en Stavelot met elkaar verbinden. De huidige vaste piste meet 7004 meter en staat onder motorsportliefhebbers bekend als een van de mooiste circuits ter wereld, mede door de legendarische bochten Eau Rouge-Raidillon en de Pouhon, de laatste vernoemd naar de minerale bronnen van Spa. De Belgische Grand Prix Formule 1 wordt hier jaarlijks gereden. Buiten de raceweekends organiseert het circuit rijdagen voor particulieren en zijn er rondleidingen door de pitstraat, de persruimte en het podium.
Spa per seizoen en activiteit
Meer weten over Spa in een specifieke periode of met een specifieke wens? Bekijk de pagina’s hieronder:
Overnachten
Wie in Spa zelf wil slapen, kan terecht in La Villa des Fleurs aan de Rue Albin Body, een herenhuis uit 1880 met twaalf kamers die elk anders zijn ingericht. Het ontbijt wordt in de grote eetzaal geserveerd, in de winter zit je in de lounge in Engelse stijl en in de zomer op het tuinterras. Het restaurant L’Auberge staat op vijftig meter van het hotel. Het huis ligt in het centrum van Spa, op ongeveer anderhalve kilometer van de thermen op de heuvel boven de stad. De rest van het aanbod in Spa staat op één pagina bij elkaar.
In en rondom Spa
Circuit Spa-Francorchamps ligt in de Ardennen bij Stavelot en is het langste circuit op de Formule 1-kalender met 7,004 kilometer en 19 bochten. Het parcours werd aangelegd in 1921 op openbare wegen en is bekend om de Eau Rouge-Raidilloncombinatie, een steile klim van zeventien procent die op meer dan 300 kilometer per uur wordt genomen.
De Francofolies de Spa is een jaarlijks muziekfestival in Spa dat in 1994 werd opgericht naar het voorbeeld van de Francofolies de La Rochelle. Het is het grootste Franstalige muziekfestival van België met zeven festivaldagen, vier hoofdpodia, een kinderprogramma en gratis optredens door de hele stad.
Élixir de Spa is een Belgische kruidenlikeur van 40% op basis van meer dan veertig planten en kruiden. De oorsprong ligt in de 17e eeuw bij kapucijner monniken in de streek van Spa. Sinds 1956 wordt het geproduceerd door F.X. de Beukelaer en wordt het vaak als digestief gedronken.
De Hoge Venen zijn een hoogveenplateau van 4500 hectare op de grens van België en Duitsland. Het Signal de Botrange is met 694 meter het hoogste punt van België. Het gebied heeft vlonderpaden over het natte veen, langlaufpistes in de winter en zeldzame planten- en diersoorten die gebonden zijn aan het zure, voedselarme milieu.
Op enkele kilometers van Spa ligt het Kasteel van Franchimont, een middeleeuwse burchtruïne hoog boven de vallei van de Hoëgne bij Theux. Je verkent de ruïne met een audiogids en daalt af in de artilleriekazematten, ondergrondse geschutsruimtes tot achttien meter diep. Ooit logeerden hier voorname gasten van het kuuroord.
In La Gleize, op korte rijafstand van Spa, staat het December 44 Museum. Diorama's met levensechte figuren en ruim 5.000 voorwerpen van het slagveld vertellen hoe het Ardennenoffensief hier in het noorden strandde. Buiten staat een zeldzame Königstiger-tank van 69 ton.
In het nabije Spa loopt een vergelijkbare stadswandeling: de Blauwe Lijn. Je volgt blauwe straatstenen met een kroontje langs de bronnen, het Perron en de art-nouveaugebouwen van de kuurstad. Een route van ongeveer 2,6 kilometer die, net als de Fonteinenwandeling, het centrum te voet ontsluit.
Midden in Spa, aan de Place Achille Salée bij het casino, staat de Sint-Remacluskerk. Deze dekenale kerk uit 1885 in neoromaanse Rijnlandse stijl is gewijd aan Sint-Remaclus. Koningin Marie-Henriette, echtgenote van Leopold II, ging hier ter kerke; haar uitvaart vond er in 1902 plaats.
In de Villa Royale aan de Avenue Reine Astrid ligt het Spa! Museum, voorheen het Musée de la Ville d'eaux. Het stadsmuseum vertelt de geschiedenis van Spa als bakermat van het kuurwezen en toont de beroemde jolités, het beschilderde Bois de Spa. In de oude stallen zit een paardenmuseum.
Op korte afstand van Spa ligt de Charmille du Haut-Marêt in La Reid. Deze haagbeukendreef van 573 meter uit 1885 is de langste van Europa en vormt een gesloten groene tunnel. Een goed uitstapje om te combineren met een bezoek aan de kuurstad.
In het bos ten zuiden van de stad ligt het Domein van Bérinzenne. Het vrij toegankelijke domein heeft een uitkijktoren over de Fagne de Malchamps, wandelroutes over vlonderpaden en het Museum van het Bos en het Water, met opstellingen over het veen, het bos en de bronnen.
Fietsknooppunten zijn genummerde punten waar bewegwijzerde routes elkaar kruisen. Je stippelt een tocht uit door een reeks nummers te noteren en die onderweg te volgen, zonder kaart of app. De netwerken van de provincies Luik, Namen en Luxemburg dekken samen een groot deel van de Ardennen.