Jemelle is een lintdorp in de gemeente Rochefort, provincie Namen, op 210 meter hoogte. Het dorp ligt op het punt waar de Lomme en de Wamme samenkomen. De naam Jemelle gaat terug op het Germaanse woord Gamunda, wat samenvloeiing of monding betekent. Een lokale legende verbindt de naam aan de dochter van de heer van Rochefort, die de twee samenvloeiende rivieren “jumelles” – tweelingen – noemde en riep “je me mêle”. Beide verklaringen verwijzen naar het samenkomen van de twee waterlopen ter plekke.
Jemelle
Spoorweggeschiedenis
De groei van Jemelle is onlosmakelijk verbonden met de komst van de spoorlijn. Op 15 mei 1858 opende de Grande Compagnie du Luxembourg de sectie Ciney–Grupont, waarop Jemelle een station kreeg. Het stationsgebouw in neorenaissancestijl met zeven traveeën werd in 1860 opgetrokken. Omdat Jemelle halverwege Brussel en Luxemburg ligt en door de aanwezigheid van de Lomme en de Wamme als watervoorziening voor stoomlocomotieven, werd het dorp het centrale onderhouds- en reparatiepunt van de Belgische spoorwegen. Op het hoogtepunt werkten er 1500 mensen in de spoorwegateliers aan de Rue du Maurlet. Het depot werd in 1993 door de NMBS buiten gebruik gesteld. Het station heet sinds 11 juni 2017 officieel Rochefort-Jemelle.
Centre du Rail et de la Pierre
Het vroegere gemeentehuis van Jemelle herbergt het Centre du Rail et de la Pierre, opgericht in 2000 door de vzw Fous du Rail. Het museum telt drie verdiepingen met een collectie spoorweggereedschap en -materiaal. Een aparte ruimte is ingericht als nagebouwde slaapwagon van de Compagnie Internationale des Wagons-Lits, compleet met origineel interieur. In de kelder is een afdeling gewijd aan het verzet van de spoorwegarbeiders tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het museum is in 2021 definitief gesloten.
Op 10 mei 1940 was Jemelle het eerste Belgische spoorwegknooppunt dat gebombardeerd werd. De kerk Sint-Margaretha dateert van 1865 en was na de oorlogsbeschadigingen van 1944 tien jaar gesloten. Ze werd daarna vergroot vanwege de bevolkingsgroei en gerestaureerd. Een monument in het dorp herdenkt de slachtoffers van de bombardementen. De steengroeven aan de rand van het dorp waren na het spoor de belangrijkste bron van inkomsten van Jemelle.
In en rondom Jemelle
Het Centre du Rail et de la Pierre opende in 2000 in het vroegere gemeentehuis van Jemelle. Het museum documenteerde de Belgische spoorweggeschiedenis en het verzet van spoorwegarbeiders in de oorlog. Na de coronapandemie en overstromingen van 2021 sloot de vzw Fous du Rail definitief. Begin 2024 startte de verbouwing tot medisch centrum.
Rochefort ligt op circa vijf kilometer van Jemelle. De stad staat bekend om de trappistenbrouwerij, de Grot van Lorette en het nabijgelegen Kasteel Lavaux-Sainte-Anne.
Han-sur-Lesse ligt op circa tien kilometer van Jemelle aan de Lesse. Het dorp is het vertrekpunt voor een bezoek aan de Grotten van Han en het Wildpark van Han.
De Grotten van Han liggen op circa tien kilometer van Jemelle aan de Lesse. Het is het grootste grottenstelsel van België met een ondergrondse rivier.
Kasteel Lavaux-Sainte-Anne ligt op circa acht kilometer van Jemelle in de Famenne. Het vijftiende-eeuwse kasteel heeft vijf ronde torens en herbergt een natuur- en jachtmuseum.