Fumay is een stadje aan de Maas in de Franse Ardennen, halverwege tussen Monthermé en Givet. Het telt ruim 3000 inwoners en staat bekend als de Cité de l’Ardoise, de leisteenstad van de Franse Ardennen. Het oudste deel van de stad ontwikkelde zich in een scherpe meander van de Maas, waar de huizen tegen de helling op klimmen en de daken van lokale leisteen het straatbeeld bepalen.
Fumay
Acht eeuwen leisteen
De leisteenwinning in Fumay gaat terug tot de twaalfde eeuw. In de middeleeuwen verspreidden kloostergemeenschappen het materiaal via handelsnetwerken richting de Nederlanden. In de vijftiende eeuw namen handelaren uit steden als Dinant, Namen en Luik die rol over. De leisteenwerkers van Fumay richtten in 1466 een eigen corporatie op, de Mineurs Escailleurs, onder de bescherming van Notre-Dame de Divers Monts, om hun rechten te verdedigen en de toegang van vreemde arbeiders tot het vak te beperken.
Na een terugval in de achttiende eeuw bleven drie groeves over: Sainte-Anne, Saint-Joseph en les Trépassés. In de negentiende en twintigste eeuw beleefde de leisteenwinning een nieuwe bloeiperiode, waarin Fumay vrijwel volledig in dienst stond van de winning en export van leisteen. De laatste groeve, Saint-Joseph, sloot in 1971 en maakte een einde aan acht eeuwen leisteengeschiedenis. Aan de rechteroever van de Maas, op het gehucht La Folie tegenover de rots van l’Uf, zijn de sporen van die laatste groeve nog te zien.
Het oude centrum en de Sint-Joriskerk
Het historische centrum van Fumay ligt in de meander van de Maas, met smalle straatjes die naar de rivier aflopen. Het middelpunt is de Sint-Joriskerk, een neogotisch gebouw dat tussen 1872 en 1876 werd opgetrokken naar plannen van Jean-Baptiste Couty, een architect uit Sedan die in het departement Ardennes zo’n dertig kerken ontwierp. De kerk is bekleed met kalksteen van Dom over een kern van kwartsiet. De glas-in-loodramen zijn grotendeels geschonken door de broederschappen die de stad ooit telde.
Aan de Place du Baty staat een kapel gewijd aan Sint-Rochus. Het plein was tot 2012 omzoomd door lindebomen die in 1738 waren geplant door een monnik van het klooster achter de kapel van Notre-Dame-de-Divers-Monts, de beschermvrouwe van de leisteenwerkers.
Uitzichtpunten en wandelen
De meander van Fumay is omgeven door beboste hellingen met meerdere uitzichtpunten: de rots van l’Uf, de Risque-Tout, het uitzichtpunt van Le Relais en La Madule. Vanaf die punten is goed te zien hoe de Maas zich in een vrijwel volledige lus om het oude centrum wikkelt. Langs de rivier lopen de oude jaagpaden, tegenwoordig in gebruik als wandel- en fietspad, die Fumay verbinden met Revin stroomopwaarts en Haybes en Givet stroomafwaarts. Haybes, op enkele kilometers afstand, was net als Fumay eeuwenlang een leisteencentrum.
In en rondom Fumay
Monthermé ligt stroomopwaarts langs de Maas op circa vijftien kilometer van Fumay, op de samenvloeiing met de Semoy. Net als Fumay leefde het dorp eeuwenlang van de leisteenwinning en ligt het in een karakteristieke meander, met de Roche aux Sept Villages als bekendste uitzichtpunt.
Givet ligt op circa twintig kilometer stroomafwaarts van Fumay, vlak bij de Belgische grens. De vestingstad met de citadel van Charlemont is via het jaagpad langs de Maas met Fumay verbonden, een populaire fiets- en wandelroute door het smalste deel van de Franse Ardennen.
Rocroi ligt op circa vijftien kilometer landinwaarts van Fumay, op het plateau boven de Maasvallei. De enige stervormige vestingstad van Frankrijk vormt een mooi contrast met het leisteenstadje in de meander: vestingbouw op de hoogte tegenover industrieel erfgoed aan de rivier.
Wie na een bezoek aan Fumay meer wil weten over de leisteenwinning in de Ardennen, kan bij Au Coeur de l'Ardoise in Bertrix ondergronds een voormalige leisteengroeve bezoeken. De Belgische site laat zien hoe het werk in de groeves eruitzag dat ook in Fumay acht eeuwen lang het dagelijks leven bepaalde.