De Abdij van Val-Dieu, voluit Abdij van Onze-Lieve-Vrouw van Godsdal, staat in de vallei van de Berwijn in de gemeente Aubel, in het Land van Herve in de provincie Luik. De abdij werd in 1216 gesticht door cisterciënzers en is daarmee een van de oudste kloosters van België. Ze is vandaag een bezinningscentrum en een bezoekerscentrum, met een openbaar park, een brouwerij, een restaurant en een winkel.
Abdij van Val-Dieu
Stichting en middeleeuwen
De abdij ontstond als een stichting van de Abdij van Hocht, bij Maastricht. In 1216 schonk Lotharius van Are Hochstaden, graaf van Dalhem, grond voor een nieuwe abdij op de grens van het graafschap Dalhem en het hertogdom Limburg. Hendrik III van Limburg deed eveneens een schenking. In 1217 en 1218 bevestigde een pauselijke bul de stichting.
Op haar hoogtepunt in de dertiende eeuw telde de gemeenschap dertig monniken en beschikte ze over een areaal van 1000 hectare, zes molens, drie hoeven, acht schuren en wijngaarden. In 1286 verwoestte een brand de kerk. Door giften van hertog Jan II van Brabant werd de abdij heropgebouwd; de herstelde kerk was in 1331 klaar. In de vijftiende eeuw leden de monniken onder de zware belastingen van Karel de Stoute. In 1574 staken protestantse opstandelingen de kerk en het klooster in brand. De wederopbouw werd in 1625 voltooid. In 1636 werd de abt ontvoerd door Hollandse troepen en in 1684 geplunderd door Franse troepen. De achttiende eeuw bracht rust en herstel, met abt Jean Dubois als actief bouwheer.
Opheffing en heroprichting
Onder de Franse bezetting werd de abdij in 1797 opgeheven en verkocht aan de abt zelf, die er bleef wonen tot zijn dood in 1812. In 1839 werd de kerk deels vernield. In 1840 wist de laatste overlevende monnik een deel van de abdij terug te kopen. In 1844 vestigden zich opnieuw monniken, afkomstig uit de Sint-Bernardusabdij in Bornem. De priorij vormde slechts een klein deel van het grotere landgoed, dat in privébezit bleef en achtereenvolgens in handen was van de families Pétry-Plunkett en Regout, grootgrondbezitters uit Maastricht.
Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog groeide de abdij onder abt Albéric Steiger uit tot een centrum van verzet en een schuilplaats voor vervolgde personen. Twee monniken, pater Hugo (Karel Jacobs) en pater Stephanus (Piet Mühren), waren actief in het verzetsnetwerk Clarence. Nadat infiltranten hun activiteiten onthulden, werden ze opgepakt en op 9 oktober 1943 terechtgesteld in het Fort bij Rijnauwen bij Utrecht, samen met andere verzetsleden. Een stèle in de abdijkerk herdenkt hen.
Een lekengemeenschap
In februari 2002 verlieten de laatste drie monniken de priorij. Hun plaats werd ingenomen door een christelijke lekengemeenschap, geïnspireerd door de regel van Benedictus en de cisterciënzertraditie. De gemeenschap is verbonden met de abdij van Lérins, het oudste klooster van Frankrijk. Rondleidingen door het klooster en de brouwerij zijn mogelijk op afspraak.
De brouwerij en de kaasmakerij
Sinds 1997 wordt er in de brouwerij van de abdij opnieuw Val-Dieu-bier gebrouwen. Het assortiment omvat een blond, een bruin, een tripel en diverse speciaalbieren, waaronder een Grand Cru. Naast het bier produceert de abdij ook een kaas onder de naam Abbaye du Val-Dieu.
Het gebouwencomplex en het park
Een groot deel van de zeventiende- en achttiende-eeuwse abdijgebouwen is bewaard gebleven. Het U-vormige poortgebouw geeft toegang tot een binnenhof, met het paleis van de abt en het gastenkwartier, beide opgetrokken onder abt Jean Dubois tussen 1711 en 1749. Op het fronton van het abtenpaleis is zijn wapenschild aangebracht. De kerk werd in 1839 deels afgebroken en in 1870 herbouwd. De vieringtoren dateert van 1934. In 1946 werd de kerk door de paus verheven tot basiliek.
Achter de abdij ligt een vrij toegankelijk landschapspark van circa zeven hectare met verschillende biotopen, deels aangelegd in de achttiende eeuw en beschermd als monument. Achttien bomen in het park zijn geklasseerd als Waals erfgoed.
De omvangrijke erfgoedcollectie van de abdij, met middeleeuwse handschriften en circa 80.000 gravures, waarvan 12.000 van voor 1800, werd in 2001 overgedragen aan de schatkamer van de kathedraal van Luik.
Praktische informatie
- Adres: Val-Dieu 225, 4880 Aubel
- Park: vrij toegankelijk
- Brouwerij en klooster: rondleiding op afspraak
- Website: abbaye-du-val-dieu.be
Aubel is de gemeente waar de Abdij van Val-Dieu staat, midden in het Land van Herve. Het dorp is ook bekend om de Ambachtelijke Stroopfabriek en de Stroopmakerij Meurens, producent van de Echte Luikse Stroop, waardoor Aubel een dubbele bestemming is voor wie van lokale producten houdt.
Net als Val-Dieu is de Abdij van Maredsous een cisterciënzerabdij met een eigen brouwerij, een kaasmakerij en een vrij toegankelijk domein. Waar Val-Dieu in het Land van Herve ligt, bevindt Maredsous zich in de Molignée-vallei in de provincie Namen.
De Abdij van Stavelot is een van de belangrijkste abdijen van de Belgische Ardennen, met een rijke middeleeuwse geschiedenis en een eigen museum. Net als Val-Dieu overleefde ze de Franse Revolutie, maar verloor ze haar monniken en werd ze herbestemd.
Luik ligt op circa vijftien kilometer van de Abdij van Val-Dieu en is de dichtstbijzijnde grote stad. De erfgoedcollectie van de abdij, met middeleeuwse handschriften en circa 80.000 gravures, werd in 2001 overgedragen aan de schatkamer van de Sint-Pauluskathedraal in Luik, waar ze vandaag bewaard en gerestaureerd wordt.