Het Kasteel van Franchimont is de ruïne van een burcht bij Theux, in de provincie Luik, op enkele kilometers van Spa. De burcht werd in de 11e eeuw gebouwd op een rots die uitkijkt over de vallei van de Hoëgne en beschermde de oostgrens van het prinsdom Luik. Franchimont was een van de twaalf residenties en vestingen van de prins-bisschop van Luik. Vanaf de muren kijk je uit over drie valleien in het noorden van de Ardennen.
Kasteel van Franchimont
Geschiedenis
De eerste burcht was niet meer dan een kazerne en dateert vermoedelijk uit de tijd van de bisschoppen Hendrik van Verdun en Otbert, rond het einde van de 11e eeuw. De grootste uitbouw vond plaats in de 16e eeuw onder prins-bisschop Everhard van der Marck, die het kasteel liet aanpassen aan de opkomst van de buskruitartillerie. Kort daarna was de artillerie zo verbeterd dat het kasteel vanaf de omliggende heuvels beschoten kon worden, waarna het zijn militaire rol verloor. Franchimont was ook de zetel van het markgraafschap en deed dienst als gevangenis. Na een aardbeving in 1692 volgde een restauratie, en het kasteel diende daarna als logement voor voorname gasten van het nabije kuuroord Spa; tsaar Peter de Grote logeerde er in 1717. Onder de Franse bezetting werd de burcht geplunderd, waarna het verval inzette. In 1899 werd de ruïne staatsbezit en sinds 1967 is de gemeente Theux eigenaar.
De artilleriekazematten
Het bijzondere aan Franchimont is de vroege aanpassing aan moderne militaire technieken. In de dikke omwalling zijn artilleriekazematten uitgehouwen, ondergrondse geschutsruimtes die tot ongeveer 18 meter onder de grond reiken. Via smalle trappen daal je af in deze schemerige ruimtes, waar de koele steen een indruk geeft van het militaire leven van weleer. Een bezoek aan de kazematten laat zien hoe de verdediging van een middeleeuwse vesting werd ingericht en hoe die zich aanpaste aan de komst van het buskruit.
Het bezoek
Bij de ingang is een onthaalbalie waar je tickets koopt, met een presentatieruimte met maquettes en voorwerpen die bij opgravingen zijn gevonden, en een videoruimte. Je verkent de ruïne met een audiogids die het verhaal stap voor stap vertelt, langs de donjon, de muren, de trappen en de kazematten. Verscheidene onderdelen zijn bewaard of gerestaureerd, waaronder de donjon, de kazematten en een tredmolenkraan. Het bezoek is geschikt voor gezinnen; kinderen kunnen zelfstandig door de gangen en tot in de kazematten. Neem op warme dagen water mee, want er zijn veel trappen en weinig voorzieningen op de site.
Restauratie tot 2027
Sinds het najaar van 2025 wordt de donjon van het Kasteel van Franchimont gerestaureerd. Het is een tweejarig project van 2,3 miljoen euro, waarvan het Waals Gewest 1,2 miljoen bijdraagt, en het moet klaar zijn voor het middeleeuws volksfeest van augustus 2027. In de gracht staat een torenkraan van 48 meter en de donjon is omgeven door steigers. De werken richten zich op het herstel van het metselwerk en het stabiliseren van de donjon en het bouclier, de zestiende-eeuwse verdedigingsschil die door weer en eerdere restauraties met cementmortel was aangetast. De beschadigde stenen worden vervangen en de muurkoppen krijgen een plantendek om insijpeling van water tegen te gaan. Tijdens de werken blijft het terrein gedeeltelijk toegankelijk en gelden de gewone openingstijden; door een beveiligde looproute kun je de restauratie van dichtbij volgen. Voor het onderhoud van de ruïne zorgen sinds 1967 de vrijwilligers van de Compagnons de Franchimont.
Praktische informatie
- Adres: Allée du Château 17, 4910 Theux
- Website: chateau-franchimont.be
- Locatie: Theux, provincie Luik, op ongeveer 8 kilometer van Spa
- Toegang: met interactieve audiogids, presentatieruimte en museum bij de ingang; gratis parkeren voor het kasteel
- Bereikbaar met de trein (lijn Aken-Verviers-Spa, halte Franchimont, daarna 500 meter omhoog lopen)
- Seizoen: doorgaans van 1 mei tot 30 september dagelijks, in april en oktober alleen in het weekend, en tijdens de voorjaars- en herfstvakantie dagelijks; buiten het seizoen beperkt, dus check vooraf
- Evenement: tweejaarlijks middeleeuws volksfeest La Franchefoire, in het derde weekend van augustus in oneven jaren
Spa ligt op enkele kilometers van het Kasteel van Franchimont en is bekend om zijn thermen en bronnen. Het kasteel diende ooit als logement voor voorname gasten van het kuuroord, onder wie tsaar Peter de Grote. Een goede uitvalsbasis voor een bezoek aan de burcht.
Theux, waar het Kasteel van Franchimont bovenuit kijkt, is een dorp met oude huizen en de bijzondere kerk van Sint-Hermes en Alexander. Het historische centrum aan de Hoëgne is goed te combineren met een bezoek aan de burchtruïne op de rots erboven.
De grotten van Remouchamps liggen op korte afstand van Franchimont en eindigen met de langste ondergrondse boottocht van Europa. Een van de zalen is veertig meter hoog. Neem ook in de zomer een trui mee, want ondergronds is het koel.
Safaripark Monde Sauvage in Aywaille, op korte afstand van Franchimont, laat je met de auto of een treintje langs giraffen, olifanten en neushoorns rijden. Met een dierentuingedeelte, dierenshows en een grote speeltuin. Goed te combineren met de grotten van Remouchamps.
Kasteel Reinhardstein bij Robertville is een andere burcht in de omgeving, alleen te bezoeken met rondleiding. Waar Franchimont een ruïne is, is Reinhardstein juist volledig herbouwd op een rotspunt boven de Warche-vallei. Samen tonen ze twee gezichten van het middeleeuwse kasteel.
Het Circuit van Spa-Francorchamps ligt op korte afstand van Franchimont en is een van de beroemdste racecircuits ter wereld. Op publieksdagen en tijdens rondleidingen kom je langs de legendarische bocht Eau Rouge. Een heel ander uitstapje in dezelfde omgeving.