Kunst in de Ardennen

De Ardennen staan bekend om bossen, rivierdalen en uitzichtpunten, maar je komt er ook verrassend vaak kunst in de open lucht tegen. Soms gaat het om een beeld bij een kerk of dorpsplein, soms om een werk dat juist bewust buiten de bebouwing is geplaatst. Het leuke aan kunst in de Ardennen is dat je het vaak niet “opzoekt” zoals een museum, maar tegenkomt tijdens een wandeling, een autorit door een dal of een stop bij een uitzichtpunt.

In verschillende delen van de Ardennen zijn kunstwerken in het landschap geplaatst. Dat kan een sculptuur zijn op een open plateau, een installatie langs een bosrand of een werk dat inspeelt op het reliëf van een vallei. In dit soort gevallen is de omgeving onderdeel van het werk: het zicht, de kleur van het gesteente, het contrast met groen of het geluid van water in de buurt. Het Europalia-monument bij Houffalize is daar een goed voorbeeld van: steles in roze marmer in een Ardense setting, met een vormtaal die verwijst naar prehistorische menhirs.

Niet alle buitenkunst in de Ardennen staat in het landschap. Op de vestingwal van de citadel van Namen ligt Searching for Utopia, een bronzen zeeschildpad van Jan Fabre met een ruiter op de rug. Het werk dateert uit 2003 en werd gemaakt voor het kunstfestival Beaufort aan de Belgische kust; in het voorjaar van 2015 kwam het naar Namen als beeldmerk van een tentoonstelling in het Musée Félicien Rops. Die plaatsing was tijdelijk bedoeld, maar het beeld is blijven liggen en staat inmiddels op de citadel met borden aangegeven. Je kunt er het hele jaar gratis bij, want het ligt op het vrij toegankelijke deel van het vestingterrein, een paar minuten lopen van de Esplanade en het bovenstation van de kabelbaan. Vanaf die plek kijk je over de oude binnenstad en over de samenvloeiing van Samber en Maas. Namen heeft ook een museum dat helemaal om één kunstenaar draait: het Museum Félicien Rops aan de Rue Fumal, gewijd aan de tekenaar en graficus die in 1833 in de stad werd geboren. Beneden in de stad, op de Place d’Armes, staat een tweede beeld dat met traagheid speelt: Djoseph en Françwès, twee bronzen stripfiguren die hun slakken uitlaten.

Een duidelijk voorbeeld is Sentiers d’Art en Condroz-Famenne. Dat is een lange luswandeling van ongeveer 155–160 km met meer dan 50 kunstwerken in de natuur, verspreid over meerdere gemeenten in de provincie Namen. Je hoeft die lange route niet in één keer te lopen: er zijn ook kortere lussen die je als dagwandeling kunt doen. Dit is land art in de praktijk: kunst die bewust in het landschap staat en waar je letterlijk naartoe loopt.

Ook in de Oostkantons vind je toegankelijke kunstroutes, zoals het sculpturenpad “In the Footsteps of the Stones” bij Heppenbach/Walhorn. Dit is een korte wandeling van ongeveer 3 km langs steensculpturen, met een route die bewust laagdrempelig is gehouden. Het is een goed voorbeeld van buitenkunst die je met weinig tijd toch kunt meepakken, zonder dat je een hele dag op pad hoeft.

Wie liever iets stedelijkers heeft, kan in Verviers een streetartparcours volgen. Dit is een route van ongeveer 6 km langs rond de 20 werken in het centrum. De kunst zit hier op muren, banken en andere plekken in het straatbeeld. Het is een andere vorm van “Ardennenkunst”, maar wel eentje die goed werkt als afwisseling wanneer je in de Vesderstreek zit en een halve dag in een stad wilt rondlopen. Ook in andere Ardense steden en dorpen kom je met regelmaat streetart en andere kunstwerken tegen.

Het grootste voorbeeld in de streek staat in Namen. Op de zuidgevel van het stadhuis is de Fresque des Wallons geschilderd, een trompe-l’oeil van 330 vierkante meter met ongeveer 250 bekende Walen erop. Je vindt hem in de tuin achter het stadhuis en je komt er gratis bij.