Luxemburg-Stad is de hoofdstad van het Groothertogdom Luxemburg en ligt op een rotsig plateau boven de samenloop van de rivieren de Alzette en de Pétrusse, op een kleine honderd kilometer van de Belgische Ardennen. De stad telt ruim 100.000 inwoners en is daarmee veruit de grootste stad van het land. Luxemburg is een van de rijkste steden van Europa en fungeert als een van de drie officiële hoofdzetels van de Europese Unie. Het stadscentrum werd in 1994 als geheel op de UNESCO Werelderfgoedlijst geplaatst, als voorbeeld van een Europese vestingstad van uitzonderlijk belang.

De stad werd gesticht in 963 door graaf Sigfrid van de Ardennen, die een burcht liet bouwen op de rotsige Bockuitloper boven de Alzette. Rond die burcht groeide een nederzetting die in de twaalfde eeuw van een stenen muur werd voorzien. Door zijn uitzonderlijk strategische ligging, op het kruispunt van de handelsroutes tussen de Noordzee en de Middellandse Zee, en tussen de Rijn en het Atlantisch gebied, werd de stad herhaaldelijk bevochten en versterkt. Bourgondiërs, Habsburgers, Spanjaarden, Fransen, Oostenrijkers en Pruisen lieten om de beurt hun sporen na in de verdedigingswerken. Lodewijk XIV veroverde de stad in 1684 en liet zijn vestingbouwer Vauban de fortificaties drastisch uitbreiden en moderniseren.

De Oostenrijkers gingen in de achttiende eeuw nog verder en creëerden een drievoudige verdedigingslinie met vijftien centrale forten en negen buitenposten, verbonden door 23 kilometer ondergrondse gangen. De bijnaam die de stad verdiende was treffend: Gibraltar van het Noorden. Bij het Verdrag van Londen in 1867 werd de ontmanteling van de vesting bevolen en het Groothertogdom neutraal verklaard. Tussen 1867 en 1883 werd het grootste deel van de fortificaties geslecht. Wat overbleef, is nu een van de belangrijkste toeristische bezienswaardigheden van de stad.

De spectaculairste erfenis van de vestingperiode zijn de kazematten: een labyrint van ondergrondse gangen en kamers gehakt in de rotssteen. De Bockkazematten dateren uit het midden van de achttiende eeuw en zijn aangelegd door de Oostenrijkers. De Pétrusskazematten gaan terug op de Spaanse periode in de zeventiende eeuw. Samen vormen ze een ondergronds netwerk dat op zijn hoogtepunt meer dan 23 kilometer lang was en tienduizenden soldaten en burgers onderdak kon bieden. Het gedeelte dat vandaag bezocht kan worden, biedt een indrukwekkende indruk van de omvang van het vroegere fort, met schietgaten over de Alzettevallei en zicht op de benedenstad Grund.

De Chemin de la Corniche is een wandelpromenade die langs de rand van de bovenstad (Ville-Haute of Oberstadt) loopt, over de resten van de oude vestingmuren. De Luxemburgse schrijver Batty Weber noemde het pad het mooiste balkon van Europa. Het uitzicht over de diepe vallei met daarin de wijk Grund, de abdij van Neumünster en de riviertjes die erdoorheen slingeren is inderdaad buitengewoon. De promenade verbindt de uitgang van de Bockkazematten met de vroegere Citadelle du Saint-Esprit, waar nu het justitiecomplex staat.

In de bovenstad bevinden zich de voornaamste handelaars- en bestuurlijke straten. Het Groothertogelijk Paleis aan de Rue du Marché-aux-Herbes is de officiële residentie van de groothertog. Het paleis werd in 1572 als stadhuis gebouwd en in 1890 verbouwd tot het huidige paleis. Niet ver daarvandaan ligt de Place d’Armes, van oudsher het kloppende hart van de stad met terrassen, restaurants en markten. De kathedraal Notre-Dame dateert in haar huidige vorm uit de zeventiende eeuw; de crypte herbergt een bedevaartkapel.

De wijk Grund ligt tientallen meters lager in de Alzettevallei en heeft het karakter van een dorp in de stad. Smalle straatjes, lage huizen en de abdij van Neumünster, een zeventiende-eeuwse barokke abdij die nu als cultureel centrum fungeert, geven de wijk een heel eigen sfeer. De Stierchenbrug, een gewelfde middeleeuwse voetgangersbrug uit de zestiende eeuw, is UNESCO-erfgoed. Van de Bovenstad naar Grund is een gratis panoramische lift beschikbaar bij het plateau du Saint-Esprit; vanuit Pfaffenthal is er een aparte glazen lift van 74 meter hoog met uitzicht over de diepe vallei.

Het plateau Kirchberg in het noordoosten van de stad is het moderne hart van Luxemburg. Hier zijn diverse instellingen van de Europese Unie gevestigd: het Hof van Justitie, de Europese Rekenkamer en de Europese Investeringsbank. Kirchberg herbergt twee opmerkelijke culturele gebouwen. De Philharmonie, geopend in 2005, is een van de meest gerenommeerde concertzalen van Europa. Het MUDAM (het Musée d’Art Moderne Grand-Duc Jean) is ontworpen door de Chinees-Amerikaanse architect I.M. Pei, die de glazen piramide van het Louvre ontwierp. Het gebouw werd in 2006 geopend en is deels gebouwd op de restanten van Fort Thüngen, zelf ook UNESCO-erfgoed.

Luxemburg-Stad is vanuit de Belgische Ardennen goed bereikbaar per auto en per trein. Het openbaar vervoer in het Groothertogdom is volledig gratis, inclusief treinen, trams en bussen. De Luxembourg Card geeft toegang tot meer dan negentig bezienswaardigheden in het hele land en is verkrijgbaar voor één, twee of drie dagen.