Montauban

Montauban (ook wel Montauban-Buzenol genoemd) is een beschermde erfgoedlocatie in het uiterste zuiden van de Belgische Ardennen, bij Buzenol, in de historische streek de Gaume. Het terrein is bijzonder omdat je er drie lagen geschiedenis op één plek aantreft: een oude versterkte site op de hoogte, de resten van een ijzerindustrie in het dal en een hedendaags kunstprogramma dat die ruïnes en het omliggende landschap als decor gebruikt. De site is bovendien aangeduid als uitzonderlijk erfgoed van Wallonië.

Montauban bestaat uit een “site bas” (beneden, bij het water) en een “site haut” (boven, op de hoogte). Beneden liggen de ruïnes van de voormalige hoogoven en bijbehorende gebouwen, met een vijver die deel uitmaakte van het industriële watersysteem. Boven liggen archeologische opgravingen en het Musée lapidaire. Het museumgebouw is deels in de helling ingegraven en bestaat uit meerdere kleine zalen. Van buiten zie je het gebouw en een deel van de inrichting door de grote ramen; binnenbezoek gebeurt meestal met gids en op afspraak.

In het dal zie je hoe Montauban ooit een industriële plek was. In deze streek speelde ijzerbewerking al vroeg een rol en in Montauban groeide dat uit tot een complex met onder meer werkplaatsen, ovens en een opslag. De imposantste ruïne is de grote houtskoolhal (halle à charbon), die laat zien hoeveel brandstof nodig was om de ijzerindustrie en smederij draaiende te houden. De bloeiperiode van deze plek was van de 16e tot de 18e eeuw. Met verschillende aanpassingen werden de hoogovens tot in de 19e eeuw gebruikt. Nu is er niet veel meer over dan wat oude muren, half ingestorte bogen en een fundering rond de vijver en langs het pad.

Sinds 2007 gebruikt het Centre d’Art Contemporain du Luxembourg belge (CACLB) Montauban als locatie voor hedendaagse kunst. De werken staan verspreid over het terrein: langs de oever, in het gras, tussen de ruïnes en soms op of in het water van de vijver. Voor binnenexpo’s worden bestaande en eenvoudige structuren gebruikt. Zo is het voormalige bureau des forges (1839) ingericht als expositieruimte. Daarnaast is er Espace René Greisch, een paviljoen dat bestaat uit vier gestapelde zeecontainers. Het terrein buiten kun je meestal vrij bezoeken, maar de binnenruimtes en tentoonstellingen hebben vaste openingsperiodes en openingstijden.

Wie vanaf de forges omhoog wandelt, komt op de hogere site van Montauban. Op deze hoogte liggen archeologische resten van een versterkte nederzetting uit de ijzertijd, lokaal bekend als La Tranchée des Portes. In het terrein zijn sporen van verdedigingswerken te herkennen, zoals wallen en grachten.

Op dezelfde plek staat het Musée lapidaire de Montauban, een modernistisch museumgebouw van architect Constantin Brodzki. Het gebouw is deels in de helling ingegraven en bestaat uit meerdere ruimtes met grote ramen richting het omliggende bos. Binnen ligt een collectie met gebeeldhouwde stenen en fragmenten uit de Romeinse periode, afkomstig van opgravingen op en rond de site. Het gebouw is van buiten altijd te bekijken; bezoek aan de collectie gebeurt doorgaans met gids en op afspraak, vooral voor groepen.

• Locatie: Montauban-Buzenol bij Buzenol (gemeente Étalle), provincie Luxemburg
• Parkeren: parkeerplek bij de vijver (startpunt voor de wandeling)
• Te voet: twee niveaus (lage site bij forges en vijver + hoge site met archeologie en museumgebouw)
• Ondergrond: vooral onverhard; na regen modderig; duidelijke helling tussen laag en hoog
• Duur: reken op 1–2 uur voor terrein en wandeling; langer als je exposities meepakt
• Toegankelijkheid: minder geschikt voor kinderwagens/rolstoelen door helling en paden
• Opening: buitenterrein meestal vrij toegankelijk; binnenruimtes en expo’s seizoensgebonden of op afspraak
• Voorzieningen: beperkt op de site; neem water mee, horeca zit vooral in omliggende plaatsen
• Beste moment: herfst en voorjaar voor kleur en licht; in de zomer meer groen en drukker