Verviers is de op een na grootste stad van de provincie Luik en ligt aan de Vesdre, op de route van Luik naar de Ardennen. De vallei van de Vesdre was al bewoond in de Gallo-Romeinse tijd, maar als stedelijke nederzetting stelt Verviers tot de vijftiende eeuw weinig voor. De stad dankt haar bestaan en haar grootsheid volledig aan één product: wol.
Verviers
Waar ligt Verviers?
Verviers ligt in de provincie Luik, aan de Vesder, op de route van Luik naar de Ardennen. Het is na Luik de grootste stad van de provincie en het regionale centrum van de Vesdervallei, met een ziekenhuis, scholen, een voetgangersgebied en een eigen station, Verviers-Central. Eupen en het plateau van de Hoge Venen liggen ten oosten van de stad, Spa ten zuiden.
Van lakenstad tot de wereldhoofdstad van de wol
De reden voor het succes van Verviers lag in het water van de Vesdre. Het rivierwater, afkomstig van de veengronden van de Hoge Venen, was van nature zacht, arm aan kalk en bijna zeepachtig, ideaal voor het wassen en ontvetten van ruwe wol. Boeren in de omgeving hadden al eeuwenlang schapen gehouden en hun wol verkocht aan lakenmakers in Luik en Aken, maar in de loop van de vijftiende en zestiende eeuw ontwikkelde Verviers zelf een belangrijke lakenproductie. Een cruciaal voordeel was de afwezigheid van gilden: omdat de stad geen ambachtsgilden kende die de productie reguleerden en beperkten, kon er vrijer en goedkoper geproduceerd worden dan in andere steden. In 1651 verkreeg Verviers stadsrechten van de prins-bisschop van Luik.
In de zeventiende en achttiende eeuw groeide de stad snel. Fabrikantenfamilies als Biolley en Simonis bouwden grote lakenmanufacturen langs de Vesdre en legden de basis voor een industrie die Verviers internationaal bekend zou maken. In 1799 haalde Jean-François Biolley samen met zijn zwager Iwan Simonis de Britse uitvinder William Cockerill naar Verviers. In de voormalige volmolen Au Chat, aan de huidige Rue de Limbourg, installeerde Cockerill de eerste mechanische wolspinmachines op het Europese continent. Daarmee begon de Industriële Revolutie in België.
De negentiende eeuw bracht ongekende groei. De stad bedekte zich met vollerijen, spinnerijen en ververijen. De bevolking verdubbelde in enkele decennia. Na de Eerste Wereldoorlog vocht Verviers met Bradford om de titel van wereldhoofdstad van de wol. Maar die groei had een keerzijde. Arbeiders werkten twaalf uur per dag, zes dagen per week in erbarmelijke omstandigheden. Rond 1840 had een gemiddeld huis in Verviers twaalf bewoners. Rioleringen ontbraken; ziekten grepen snel om zich heen. In de jaren 1830 en 1840 stond Verviers bekend als een broeinest van sociale onrust.
Na de Tweede Wereldoorlog zette het definitieve verval van de textielindustrie in. Synthetische vezels en industriewater dat nu overal gezacht kon worden, namen de unieke positie van Verviers weg. In de jaren zestig sloten de laatste grote fabrieken. De werkloosheid bleef decennialang hoog.
De overstromingen van 2021
In juli 2021 werd Verviers zwaar getroffen door de catastrofale overstromingen die het hele Vesdrebekken verwoestten. Grote delen van het stadscentrum langs de rivier kwamen meerdere meters onder water te staan. De schade aan gebouwen, infrastructuur en erfgoed was enorm. Kerken, woningen en historische panden leden zware schade. Het herstel is nog volop aan de gang; een aantal gebouwen langs de oevers wordt gesloopt om ruimte te geven aan overstromingsbuffers.
De stad vandaag
Verviers heeft als regionaal centrum alle voorzieningen van een middelgrote stad: een ziekenhuis, scholen, een treinstation, een uitgebreid winkelaanbod in het voetgangersgebied en een toeristisch infokantoor met stadswandelingen. De stad telt rond de 55.000 inwoners.
Architecturaal erfgoed
Wie rondwandelt in Verviers, ziet op elke hoek de sporen van de welvarende negentiende eeuw. Het stadhuis op de Place du Marché, gebouwd in 1780 in neoclassicistische stijl, staat op de lijst van uitzonderlijk Waals erfgoed. Ervoor staat het perron verviétois uit 1732, symbool van de stedelijke vrijheid en het zelfbestuur dat de stad in de tijd van de prins-bisschop verwierf. Het Grand Théâtre aan de Rue Xhavée, ontworpen door architect Charles Thirion en ingehuldigd op 29 september 1892, is een Italiaans theater in Louis XIV-stijl en eveneens erkend als uitzonderlijk erfgoed van Wallonië. Het is momenteel gesloten voor een grootschalige renovatie die in februari 2024 van start ging. Het gare de Verviers-Central, gebouwd in het begin van de twintigste eeuw door de architecten Charles en Carlos Thirion en Émile Burguet, is een imposant stationsgebouw met een grote gebrandschilderde hal. De Grand-Poste, tegenover het station, dateert van 1909.
Het Park van de Harmonie
Het Parc de l’Harmonie is een groen eiland midden in het stadscentrum. Het park omvat het negentiende-eeuwse gebouw van de Société Royale d’Harmonie, een muziekvereniging opgericht in 1829. De sierkiosk in het park en de aangrenzende gebouwen in classicistische stijl geven het geheel een verzorgde allure. Een fontein met een adelaar die een slang vertrapt siert het park.
De fonteinengemeente
Verviers draagt de bijnaam “waterhoofdstad van Wallonië” en heeft een uitgebreide collectie fonteinen verspreid over het stadscentrum, van negentiende-eeuwse steensculpturen tot moderne waterkunstwerken. De fontein die het meest in het oog springt, is de Fontaine Ortmans-Hauzeur aan de voet van het stadhuis, de grootste muurfontein van de provincie Luik. Ze is gewijd aan burgemeester Jean-François Ortmans-Hauzeur, die van 1855 tot 1885 de stad bestuurde en de drijvende kracht was achter twee projecten die Verviers letterlijk hebben gered: de aanleg van de waterleiding in 1878 en de bouw van het Gileppestuwmeer om de industrie en de stad van voldoende zuiver water te voorzien. Een bewegwijzerde fonteinenwandeling leidt langs de tientallen fonteinen in het centrum.
Kerken
De meeste kerken van Verviers dateren uit de negentiende eeuw, opgericht voor de snel groeiende arbeidsbevolking. Een uitzondering is de Notre-Dame des Récollets, gebouwd in de zeventiende eeuw op de plek van een klooster van de Recollectenorde. De kerk herbergt een zwart Mariabeeld dat na een aardbeving in 1692 als wonderdadig wordt beschouwd en sindsdien een bedevaartsplaats is. Een groot voorportaal hangt vol met bidprentjes en gedenksteentjes, gebedsoffer van eeuwen gelovigen. Pas daarna opent de romaanse kerkzaal met haar bijzondere sfeer. De kerk werd zwaar getroffen door de overstromingen van 2021 en herstelwerken zijn nog gaande. De kerken Sint-Remacle en Sint-Antoine zijn eveneens bezienswaardig en liggen op loopafstand van het stadscentrum. Het Musée des Beaux-Arts et de la Céramique en het Centre Touristique de la Laine et de la Mode documenteren respectievelijk de artistieke rijkdom en het industriële verleden van de stad.
Culinair
De lokale gastronomie kent drie klassiekers. De tarte au riz, in het Waalse dialect li blanke dorêye, is een rijsttaart op een gistdeegbodem en het visitekaartje van de stad. De vaution is een gelaagde taart met suiker en kaneel. Het gâteau de Verviers of mitcho is een gistgebak rijk aan boter en parelsuiker.
Het centrum en de winkels
Verviers is met bijna zestigduizend inwoners de grootste stad in dit deel van de Ardennen en heeft het bijbehorende voorzieningenniveau. Het winkelaanbod ligt in het voetgangersgebied in het centrum, met daarnaast winkels langs de Avenue de Spa, de Rue de Limbourg, de Rue du Collège en de Chaussée de Heusy.
Voor boodschappen kun je terecht bij onder meer een Delhaize, een Lidl, een Aldi en de coöperatieve Vervîcoop. In de kern liggen vijf apotheken, zes bankkantoren en ruim twintig cafés en restaurants.
De overstromingen van 2021 hebben het centrum hard geraakt en een deel van de panden staat nog leeg of is nog in herstel. Reken dus niet op het complete beeld van voor die tijd.
Wie boodschappen doet vanuit een vakantiehuis in de Hoge Venen of het Land van Herve komt in Verviers terecht: het is de dichtstbijzijnde stad met een volledig aanbod.
Overnachten
Het grootste hotel van de stad is Van der Valk Hotel Verviers aan de Rue de la Station, gevestigd in het gerenoveerde negentiende-eeuwse stationsgebouw. Het telt honderd kamers, waaronder duplexkamers en suites met bubbelbad, en heeft een wellnesscentrum met binnenzwembad, een eigen brasserie en honderdzeventig parkeerplaatsen met laadpunten. De overige hotels in en rond Verviers staan op één pagina bij elkaar.
Verviers bij regen en met kinderen
Twee vragen komen bij een bezoek aan Verviers steeds terug: wat je doet als het regent, en wat er met kinderen te doen is. Voor beide staat het antwoord op een eigen pagina.
In en rondom Verviers
Het Lac de la Gileppe bij Jalhay werd ingehuldigd door Leopold II op 28 juli 1878 en is een van de oudste zwaartekrachtsdammen van Europa. Het meer beslaat 130 hectare en levert drinkwater voor de regio Verviers. Op de dam staat een stenen leeuw van 13,5 meter en een panoramische toren van 77 meter.
De Notre-Dame des Récollets is de oudste kerk van Verviers, voltooid in 1650 als kapel van het Recollectenklooster. De kerk herbergt een Zwarte Madonna die na een aardbeving in 1692 van houding veranderde. Het voorportaal vol bidprentjes en ex-voto's is het centrum van een nog altijd actieve bedevaarttraditie.
De Sint-Remacluskerk op de Place Saint-Remacle is de grootste kerk van Verviers, gebouwd tussen 1834 en 1838 in neoclassicistische stijl. Het interieur weerspiegelt het mecenaat van de fabrikantenfamilies de Biolley en Simonis en bevat een eikenhouten kansel, schilderijen van Léon Pringels en een triptyke van Gérard Douffet.
Het Centre Touristique de la Laine et de la Mode in Verviers is gevestigd in de neoclassicistische manufacture Dethier-Bettonville. Twee vaste parcoursen leiden bezoekers met audioguide langs de volledige wolproductieketen en de geschiedenis van de mode, aan de hand van authentieke machines van Engelse en Belgische makelij.
De Musées de Verviers zijn gevestigd in het Hôpital Nouveau uit 1661 en werden opgericht in 1884 door Jean-Simon Renier. De keramiekcollectie, met Delfts aardewerk, Chinees porselein en steengoed uit Raeren, is een van de compleetste van België. De schilderijencollectie beslaat de Europese kunst van de veertiende tot de twintigste eeuw.
De Parcours des Fontaines verbindt negentien fonteinen in het centrum van Verviers op een route van vier kilometer. De fonteinen dateren uit verschillende eeuwen en verwijzen naar de wolnijverheid, de waterleiding en de stedelijke geschiedenis. De wandeling vertrekt bij de Maison de l'Eau en duurt circa twee uur.
De Sint-Antoniuskerk aan de Pont du Chêne in Verviers werd gebouwd in 1883 dankzij een legaat van Amélie Detroz. De neoromanesque kerk in lokale kalksteen heeft een interieur met drie imposante eikenhouten biechtstoelen, vitralen over het leven van de heilige Antonius en een koor in dieprode tinnen
De stad onderhoudt tien bepijlde wandellussen van 2,7 tot 11,1 kilometer, niet in het centrum maar in de deelgemeenten eromheen: Heusy, Stembert, Lambermont en Petit-Rechain. Samen 61 kilometer, met per route de cijfers op een rij.