Sanatorium van Borgoumont

Het sanatorium van Borgoumont is een verlaten gebouwencomplex in het gehucht Borgoumont, bij La Gleize, in de gemeente Stoumont. Het staat op een beboste heuvelrug op ongeveer vierhonderd meter hoogte, aan het eind van een smalle weg door het bos. Het gebouw meet drieduizendvijfhonderd vierkante meter en heeft een opvallende, gebogen gevel. Het complex is niet toegankelijk. Het terrein is afgesloten en het gebouw verkeert in vervallen staat. Vanaf de weg is de entreepoort te zien; de gebouwen zelf liggen achter de afsluiting.

Het sanatorium werd tussen 1899 en 1903 gebouwd op initiatief van professor Ernest Malvoz, directeur van het provinciale bacteriologische laboratorium van Luik. Hij voerde een campagne tegen tuberculose en overtuigde de provincieraad van de bouw van een volkssanatorium, toegankelijk voor iedereen. De plek werd gekozen om de zuiverheid van de lucht. Het gebouw is opgetrokken uit steen uit de streek met een structuur in gewapend beton volgens het systeem Hennebique, een techniek die op dat moment pas negen jaar bestond. De gebogen vorm is geïnspireerd op de Duitse kuurhotels uit die tijd. De gevel is pal op het zuiden gericht en volgt de baan van de zon.

De eerste patiënten arriveerden in 1903. Het sanatorium nam uitsluitend mannen op die aan tuberculose leden. De behandeling bestond uit rust, zonlicht, zuivere lucht en overvloedige voeding; antibiotica bestonden nog niet. Op een lange open galerij lagen de patiënten in ligstoelen, zes tot zeven uur per dag in de zon. Het interieur was volledig ingericht volgens de hygiënistische principes van die tijd. De meubels waren aan de muur bevestigd om het schoonmaken eronder te vergemakkelijken. De bovenkanten waren schuin, zodat er geen stof kon blijven liggen. De centrale toren met het klokkentorentje diende naast zijn sierfunctie als ventilatiesysteem voor de kamers. Een leidingstelsel bracht drinkwater vanaf de heuvel het gebouw in.

Het regime was streng. Absolute rust was verplicht en toezichthouders zagen daarop toe. Praten met de buurman op de ligstoel was niet toegestaan, lachen evenmin, omdat dat hoesten kon uitlokken. Patiënten moesten altijd een flesje of zakdoek bij zich dragen dat daarna werd ontsmet of verbrand in de verbrandingsoven van het sanatorium. De wintertuin en de feestzaal waren de enige plekken voor ontspanning. In die zaal traden onder anderen Jacques Brel en Line Renaud op.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in het sanatorium gezonde Joden verborgen tussen de tuberculosepatiënten. Aan de voet van de heuvel liep in december 1944 de Duitse opmars tijdens het Ardennenoffensief vast. Na de oorlog maakte de komst van antibiotica de kuur overbodig. Het werk verschoof naar andere longziekten, zoals de stoflong van mijnwerkers. In 1970 werd het complex het Institut Médical Provincial de La Gleize, later omgedoopt tot Centre Princesse Astrid. Het gebouw diende achtereenvolgens als ziekenhuis en als revalidatiecentrum.

In 2010 verkocht de provincie Luik het complex voor één symbolische euro aan het ziekenhuis van Verviers. Van 2010 tot 2013 gebruikte Fedasil het als opvangcentrum voor asielzoekers. Dat waren de laatste bewoners. Sindsdien staat het gebouw leeg. Het is meermaals gekraakt en beschadigd, en in het voorjaar van 2022 raakte de toren beschadigd door brand. Het complex staat te koop.