Het Grognon in Namen

Het Grognon is de punt land in Namen waar de Samber in de Maas stroomt, aan de voet van de rots met de citadel. Het is de oudste bewoonde plek van de stad en tegelijk de plek die het langst leeg heeft gelegen: tussen 1951 en 1973 werd de hele wijk afgebroken en daarna bleef het terrein een halve eeuw braak liggen, grotendeels als parkeerplaats. Sinds september 2021 ligt er een esplanade met een paviljoen, en de stad noemt het gebied nu Confluence. De naam Grognon is daarmee niet verdwenen, want die zit al eeuwen aan de plek vast.

Onder de esplanade zit zesduizend jaar havenwijk. De oudste sporen dateren uit het mesolithicum, rond 8500 voor Christus, en vanaf de eerste eeuw na Christus groeide er een echte nederzetting op de samenvloeiing. Vanaf de zesde en zevende eeuw kwam daar havenactiviteit bij, en in de middeleeuwen was het Grognon een dichtbebouwde wijk, ook wel het Quartier des Sarrasins genoemd. Opgravers vonden er duizenden Romeinse munten, Gallo-Romeinse gebouwen, middeleeuwse beerputten en een keramieken godenhoofd uit de derde eeuw. Er is in vier golven gegraven: systematisch van 1968 tot 1973, in grote preventieve campagnes van 1990 tot 2000, in 2016 bij rioleringswerk en van 2017 tot 2019 vlak voordat de ondergrondse parking werd uitgegraven. Die laatste campagne legde ook de sloop zelf bloot, met kelders vol puin en huisraad van de laatste bewoners.

De wijk die hier stond heette Saint-Hilaire en werd tussen 1951 en 1973 stukje bij beetje afgebroken, huizen tot de grond toe en kelders volgestort met puin. Er woonden ongeveer tweeduizend mensen. Wat de stad ervoor terugkreeg was een open vlakte die vijftig jaar lang vooral als parkeerterrein werd gebruikt; een oud-burgemeester noemde de sloop achteraf een monumentale fout. In die halve eeuw zijn er plannen genoeg geweest. Het bekendste kwam in 1995 en 1996 van de Zwitserse architect Mario Botta, met een monumentale koepel en een parlementsgebouw in de vorm van een schip. Bij een volksraadpleging in 1996 wezen de Namenaren dat plan af, en daarna bleef het terrein liggen zoals het lag.

Het plan dat het wel haalde stamt uit 2014 en is met Europees geld uit het Feder-programma betaald. De opdracht ging in december 2016 naar de Deense architecten van 3XN en het Naamse bureau Bee architect, met de aannemerscombinatie Duchêne, De Graeve en Nonet. In maart 2019 begon de bouw van het paviljoen, in 2020 die van de esplanade, en op 18 september 2021 werd het geheel ingehuldigd. Voor de esplanade en het gebouw samen is 8,5 miljoen euro uitgegeven, waarvan bijna vijf miljoen Europees. Onder het plein ligt een parkeergarage van 670 plaatsen, die in juni 2021 openging; daarvoor is 25.000 kubieke meter rots en grond weggehaald tot veertien meter diep. Naar de Maas toe loopt de esplanade af in brede trappen, en de verlichting van het terrein kreeg in 2021 een prijs van de Belgische lichtontwerpers. De fiets- en voetgangersbrug L’Enjambée hoort bij hetzelfde project en ging al in mei 2020 open. Hij overspant de Maas in één keer, zonder pijler in het water, over een lengte van ongeveer honderd meter. Het dek is zes meter breed en versmalt aan de uiteinden tot vier meter, en in het midden is de constructie maar dertig centimeter dik; hij rust op twee schoren op de oevers. Het staal is in een heldere kleur geschilderd, het loopvlak is van hardhout en de zijkanten zijn van roestvast gaas. De brug kostte ongeveer 3,85 miljoen euro en verbindt het Grognon met Jambes aan de overkant.

De naam Grognon komt van de Porte du Grognon, een poort in de oude stadsomwalling die in de jaren 1850 is gesloopt. In het fronton van die poort zat een achttiende-eeuwse gebeeldhouwde steen met een varkenskop, de Hure du Grognon. Die steen belandde later in de steunmuur van de Pont de France en is op 31 augustus 2021 als kalkstenen kopie in de muur van de nieuwe esplanade gemetseld. Het origineel ligt veilig opgeslagen om beschadiging te voorkomen.

Het paviljoen op de punt heet het NID, voluit Namur Intelligente et Durable, en gaat over de stad van de toekomst: klimaat, mobiliteit, voedsel en ruimtegebruik. Er is een vaste tentoonstelling en een wisselend programma met workshops, lezingen en stadswandelingen, en alles is gratis. Het NID is open van woensdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur en op zaterdag en zondag van 14.00 tot 18.00 uur, met sluiting op feestdagen. Aan de kade zit Brasserie de la Confluence. Wie liever buiten blijft loopt over de esplanade naar de trappen aan het water of steekt de Samber over naar het bakstenen gebouw van het Waals Parlement, dat vlak naast de punt aan de kade staat.