De hertenbronst in de Ardennen

Van half september tot half oktober burlen de edelherten in de Ardennen. Het is een laag en ver dragend geluid waarmee de mannetjes hun terrein afbakenen en rivalen op afstand houden, en het is een van de weinige natuurverschijnselen in de streek waarvan de periode elk jaar ongeveer vastligt. Dat maakt het planbaar. Tegelijk gelden er in diezelfde weken toegangsregels in het bos: een deel van het massief van Saint-Hubert gaat ’s avonds dicht, en er zijn aangewezen plekken waar je wel mag staan. Hieronder staat wanneer je moet gaan, waar het mag en hoe je je gedraagt.

De bronst loopt ruwweg van half september tot half oktober, met de piek meestal eind september. Binnen die weken doet het tijdstip meer dan de datum. Het burlen begint tegen het einde van de middag, houdt aan tot in de nacht en komt in de vroege ochtend terug. Overdag hoor je zelden iets. Windstil en droog weer is het gunstigst, want bij harde wind draagt het geluid minder ver en houd je het zelf ook korter vol.

Reken op wachten. Je hoort de dieren vrijwel altijd eerder dan je ze ziet, en het kan een half uur stil blijven voor er iets gebeurt. Warme kleding en stevige schoenen zijn daarom geen overbodige luxe, ook niet als het overdag nog zacht is. De toeristische dienst van de Forêt de Saint-Hubert wijst daar in haar eigen adviezen ook op. Neem iets te zitten mee als je op een luisterplek blijft staan, en reken erop dat het in het bos kouder aanvoelt dan in het dorp zodra je een uur stilstaat.

Het grote bosmassief rond Saint-Hubert is de bekendste plek van het land om het burlen te horen, en juist daar gelden de strengste regels. In september is een afgebakend deel van het bos gesloten van vijf uur ’s middags tot acht uur ’s ochtends, precies op de uren dat de dieren actief zijn. Binnen die omtrek mag je in die uren niet komen, tenzij je meegaat met een begeleide wandeling. Daarbuiten kun je gewoon op de gebruikelijke paden lopen.

Wie het zonder gids wil doen, kan terecht op de luisterpunten die wel vrij toegankelijk blijven. Die staan aangegeven op de kaart die de gemeente Nassogne en de toeristische dienst elk jaar opnieuw uitgeven, en ze zijn ook ter plaatse gemarkeerd; in 2024 ging het om acht punten, plus de strook langs de weg naar Mochamps. De omtrek en de data verschillen per jaar, dus kijk de kaart van dat seizoen na of bel de Maison du Tourisme de la Forêt de Saint-Hubert op +32 61 61 30 10. Verschillende organisaties bieden begeleide luisteravonden aan, waarvoor je je vooraf moet inschrijven omdat het aantal plaatsen beperkt is.

Ook buiten Saint-Hubert zijn er goede gebieden: de Grande Forêt d’Anlier, de bossen van het Pays de Chimay, de omgeving van Han-sur-Lesse en Houyet, en de streken rond Theux, Stoumont en Fauvillers. In al die bossen gelden eigen afsluitingen, eerst voor de bronst en vanaf oktober voor de jacht, dus kijk vooraf na of het gebied waar je heen wilt open is.

Wie het niet aan het toeval wil overlaten, gaat naar een park waar de dieren in grote omheinde gebieden leven. Het Parc à Gibier van Saint-Hubert aan de rue Saint-Michel houdt herten, everzwijnen, vossen en kleinvee. Een kaartje kost 5 euro voor volwassenen, 4 euro voor 60-plussers en 3 euro voor kinderen van 3 tot 17 jaar. In september is het park open van 10 tot 18 uur, in het weekend tot 18.30 uur, en buiten de schoolvakanties is het op donderdag gesloten. In de bronstperiode wijken de openingstijden af.

Grotere parken zijn het Wildpark van Han, waar je het terrein te voet of met de safari-car doet, Forestia in Theux met edelherten, sikaherten en elanden, en Monde Sauvage bij Remouchamps, waar je de safariroute met de auto aflegt. In een park spelen de afsluitingen van de bronst en de jacht niet. Dat maakt het de eenvoudigste optie als je kinderen meeneemt of als je niet in het donker het bos in wilt.

Een burlend hert laat zich makkelijk verstoren, en dat kost de dieren energie die ze in deze weken niet kunnen missen. Houd honderd meter afstand, de afstand die natuurorganisaties aanraden, en blijf op het pad of op de aangewezen luisterplek. Wees stil: ritselende jassen, dichtslaande autoportieren en telefoons die overgaan zijn van ver te horen. Zet je telefoon uit en gebruik een zaklamp alleen als het echt nodig is, nooit in de richting van de dieren. Blijf ook bij elkaar in een kleine groep, want hoe meer mensen er staan hoe meer geluid er is, en een groep die zich over het veld verspreidt drijft de dieren sneller weg dan een paar mensen op een vaste plek.

Herten ruiken je eerder dan ze je zien, dus ga staan met de wind in je gezicht en laat parfum en geurende créme achterwege. Draag donkere, warme kleding, neem een verrekijker mee in plaats van dichterbij te lopen en laat de hond thuis. Fotograferen kan, maar zonder flits. Vanaf oktober komt de jacht erbij, met drijfjachten waarvoor paden tijdelijk dichtgaan; die borden bij de toegangen zijn geen suggestie.