Op de kasseien van de Place d’Armes in Namen staan twee bronzen mannen naar een slak te kijken. Djoseph en Françwès heten ze, en ze staan er sinds 2000, gemaakt door beeldhouwster Suzanne Godard. De twee zijn geen historische figuren maar stripfiguren, bedacht door tekenaar Jean Legrand voor de Naamse krant Vers l’Avenir. Het beeld staat voor het voormalige beursgebouw dat nu als congrescentrum dienstdoet, midden tussen de terrassen van het plein. De twee staan levensgroot en zonder sokkel direct op de kasseien, zodat ze op ooghoogte met de voorbijgangers zijn.
Djoseph en Françwès in Namen
De strip in Vers l’Avenir
Jean Legrand werd in 1906 in Namen geboren en publiceerde in juli 1934 zijn eerste tekening in Vers l’Avenir. Vanaf maart 1937 hoorde hij bij de ploeg die de rechtbank versloeg: op de assisenprocessen tekende hij de gezichten en de houding van de beklaagden voor de lezers, in een tijd waarin er in de zaal niet gefotografeerd mocht worden. Op 15 februari 1948 verscheen de eerste gag met Djoseph en Françwès, twee Naamse types die in het dialect van de stad met elkaar praten. De strip bleef daarna decennialang in de krant staan en Legrand tekende in totaal zestig jaar voor hetzelfde blad. Hij stierf in juni 2002, vijfennegentig jaar oud. De twee figuren kregen ook buiten de krant een leven, onder meer in het Naamse poppentheater. De krant zelf, in Namen opgericht en tegenwoordig L’Avenir geheten, is nog altijd het regionale dagblad van Wallonië. De personages verdwenen na zijn dood niet helemaal: in 2023 pakte de Naamse tekenaar Marcke, die eigenlijk Marc Vlieger heet, ze weer op met eigen namen en een eigen stijl, en publiceerde hij nieuwe stroken waarin de twee commentaar leveren op deze tijd.
De slakken aan de lijn
Wat de twee op het plein doen is hun slakken uitlaten. De ene slak zit aan een lijntje, de andere in een kooitje waarvan het deurtje openstaat, en die ontsnapte slak kruipt over de kasseien tussen hun voeten door. De grap komt rechtstreeks uit de strip: Djoseph en Françwès houden geen hond of kat maar slakken, en omdat die zo traag zijn moeten ze wel aan de lijn. Er zit een dubbele bodem in. Slakken staan in de streek ook op het menu, en tegelijk speelt de grap met het beeld dat de Namenaren van zichzelf hebben, dat van mensen die zich niet laten opjagen. In 2007 verscheen er een satirisch bordje bij met de oproep Libérez l’escargot, waarna voorbijgangers linten aan de tralies van het kooitje begonnen te knopen.
Namen in het Waals
De namen van de twee zijn Waalse vormen: Djoseph is Jozef, Françwès is Frans. In de krant praatten de twee dan ook niet in het Frans maar in het Naamse Waals, het dialect van de stad en de streek eromheen. Dat is precies waarom de personages in Namen zo goed liggen en daarbuiten nauwelijks bekend zijn: de grappen hangen aan de klank van de taal. Wie de gags nu leest, leest ze in een taal die in het dagelijks leven grotendeels is verdwenen maar in liedjes, toneel en tijdens de septemberfeesten nog wordt gebruikt.
Het plein waar ze staan
De Place d’Armes is de belangrijkste ontmoetingsplaats van de benedenstad, met terrassen rondom en autovrije winkelstraten eromheen. Het gebouw waar Djoseph en Françwès voor staan is de vroegere beurs in renaissance- en Lodewijk XIII-stijl, die nu als congrescentrum dienstdoet. Een zijstraat verderop, in de Rue du Beffroi, staat het belfort dat sinds 1999 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Het drukst is het plein tijdens het derde weekend van september, als de Fêtes de Wallonie de stad overnemen; op de derde zondag houden de Naamse steltlopers op de Place Saint-Aubain het Combat de l’Échasse d’Or, waarbij de twee compagnieën, de Avresses en de Mélans, elkaar van de stelten proberen te stoten tot er één overblijft. De provinciale musea van de stad zijn dat weekend gesloten. Het beeld staat verder gewoon op de stoep, zonder hek eromheen.
Beelden in de open lucht
Namen heeft meer beeldhouwwerk in de open lucht dan deze twee. Op de vestingwal van de citadel ligt Searching for Utopia, de goudglanzende schildpad met ruiter van Jan Fabre, die net als de slakken op traagheid speelt. In de benedenstad staan verder beelden bij de Halle al’Chair en rond het Koninklijk Theater. Beide beelden staan in de openbare ruimte en zijn gratis te bekijken. Een overzicht van wat er in de streek verder aan buitenkunst te zien is staat op de pagina over kunst in de Ardennen.
Praktisch bij je bezoek
- Het beeld staat aan de Place d’Armes, voor het congrescentrum, en is vrij toegankelijk.
- De namen zijn de Waalse vormen van Jozef en Frans; in de krant spraken de twee het dialect van de stad.
- Het beeld werd in 2000 geplaatst, de strip verscheen voor het eerst op 15 februari 1948.
In en rondom Namen
Namen is de hoofdstad van Wallonië en ligt op de plek waar de Samber in de Maas stroomt. De oude binnenstad ligt tussen de twee rivieren, met de citadel op de rots erboven. Het hotel Les Tanneurs staat midden in dat oude centrum.
Searching for Utopia van Jan Fabre staat op de vestingwal van de citadel van Namen: een goudglanzende bronzen zeeschildpad met een man op de rug, die net als de slakken op het plein met traagheid speelt.
De citadel van Namen staat op een rotsrichel van 100 meter boven de samenvloeiing van Samber en Maas. Het complex van 80 hectare heeft een tweeduizend jaar oude militaire geschiedenis en telt vier kilometer ondergrondse gangen waarvan één kilometer toegankelijk is. Vanuit het stadscentrum brengt een kabelbaan je naar boven.
Het Koninklijk Theater van Namen staat aan de Place du Théâtre en werd in 1868 gebouwd, nadat het vorige theater binnen acht jaar drie keer was afgebrand. De zaal in Italiaanse hoefijzervorm heeft vier lagen balkons, een beschilderde koepel en ongeveer 800 plaatsen.
Op de zuidgevel van het stadhuis van Namen staat een trompe-l’oeil van 330 vierkante meter. Er hangen ongeveer 250 bekende Walen uit geschilderde ramen, van Karel de Grote tot het Marsupilami. De tuin erachter is vrij toegankelijk.