Carnaval in de Ardennen

Carnaval in de Ardennen ziet er anders uit dan in Brabant of Limburg. Het is minder uniform, niet overal tegelijk en veel sterker verbonden met de eigen plaats. In sommige dorpen draait het vooral om een stoet en een bal, in andere steden om maskers, oude figuren, lokale muziek en rituelen die al eeuwen meegaan. In Wallonië vallen de feesten bovendien niet allemaal in hetzelfde weekend. Een deel speelt zich af rond Vastenavond, een ander deel op Laetare, de vierde zondag van de vasten. In de Oostkantons is er daarnaast ook de Rijnlandse invloed, met een heel andere sfeer.

Voor bezoekers betekent dat vooral dit: carnaval in de Ardennen is geen aaneengesloten feestzone, maar een reeks plaatselijke evenementen met elk een eigen karakter. Je gaat hier niet zomaar “naar carnaval”, maar naar Stavelot, Malmedy, La Roche-en-Ardenne, Hotton of Marche-en-Famenne, en je krijgt telkens iets anders te zien. In de ene plaats ligt de nadruk op folklore en vaste figuren, in de andere op praalwagens, kostuums en een dorpsfeest dat een hele streek op de been brengt.

In Stavelot hoort carnaval bij Laetare (halfvasten). De stad viert dat feest op de vierde zondag van de vasten en in de dagen eromheen. De bekendste figuren van Stavelot zijn de Blancs Moussis. Zij dragen een wit kostuum, een kap en een lange rode neus. Tijdens de stoet en op de pleinen gooien ze confetti en bewegen ze door het publiek. De figuur van de Blanc Moussi is zo sterk met Stavelot verbonden dat hij in de stad het vaste beeld van Laetare is geworden. De stoet in Stavelot trekt door het centrum met plaatselijke groepen, muziekverenigingen, gastgroepen en wagens. De route loopt door de straten rond de abdij en de pleinen van de stad. Naast de stoet zijn er ook avondactiviteiten, muziek en vuurwerk.

In Malmedy heet carnaval de Cwarmê. Die naam hoort bij de stad en bij de eigen Waalse traditie van Malmedy. Het feest duurt vier dagen, van zaterdag tot Vastenavond. In de straten van het centrum verschijnen figuren die elk een herkenbare rol hebben. De bekendste is de Haguète. Zij draagt een wit kostuum, een masker en een houten tang waarmee toeschouwers bij de enkels worden aangeraakt. De Grosse Police loopt met een bel. Ook Lu Long-Né, Lu Long-Ramon en andere figuren horen bij het vaste repertoire van de stad. De figuren lopen door de straten, spreken mensen aan en vullen het centrum tussen de cafés, pleinen en smalle straten. De oude binnenstad is tijdens de Cwarmê het vaste decor van het feest. In de programmatie horen bals, muziek en de officiële momenten van de stad, maar het zijn de figuren die het carnaval in Malmedy bepalen.

La Roche-en-Ardenne viert carnaval in een vorm die dichter bij een klassieke stoet ligt. Het programma bestaat uit meerdere onderdelen, met onder meer een kinderbal, carnavalsavonden en de grote optocht op zondag. In die stoet rijden praalwagens mee en lopen groepen uit andere plaatsen mee. Het centrum van La Roche vult zich dan met muziek, kostuums en publiek langs de route.

Het decor van La Roche verschilt van dat van de grotere carnavalssteden buiten de Ardennen. De stoet beweegt door een compacte stad in de vallei van de Ourthe, met bruggen, hellingen en de burcht boven de bebouwing. In La Roche staat de zondagstoet centraal. Wie daar op carnavalsdag komt, ziet vooral wagens, groepen en muziek in de hoofdstraten van het centrum.

Hotton houdt carnaval op kleinere schaal. Ook hier zijn er een prins en prinses carnaval, een kinderbal, een feestavond en een stoet. Het programma speelt zich af in en rond het centrum van het dorp. De opzet blijft overzichtelijk. De route van de stoet loopt door de straten van Hotton, waar cafés, zaalfeesten en verklede groepen het dorpsbeeld van dat weekend bepalen. In Hotton draait het carnaval om de stoet, de muziek en de bijeenkomsten in het dorp. Daardoor sluit het feest aan op de schaal van Hotton zelf. In de straten zie je wagens, groepen, muziekverenigingen en publiek dat zich tussen de stoet en de cafés verplaatst.

In Marche-en-Famenne is de Grosse Biesse de centrale figuur van carnaval. De stad bouwt een deel van haar carnavalsprogramma rond die naam op. Daarbij horen een intocht, bals, een stoet en op het einde ook een verbranding die in de plaatselijke traditie is opgenomen. De naam Gugusse komt in Marche eveneens terug in het carnavalsverhaal van de stad. Het centrum van Marche vormt tijdens die dagen het toneel van het feest. De stoet trekt door de stad, de cafés en zalen draaien op carnavalsritme en de figuur van de Grosse Biesse keert terug in affiches, kostuums en rituelen.

Dit geldt vaak als een van de laatste carnavals van het seizoen in België. Het feest draait om de Marquise du Pont d’Oye en haar Marquis(e), dus je krijgt hier een plaatselijk thema in plaats van een standaard prinsencarnaval.

Hier ligt de nadruk op een traditionele stoet, een prinses van de optocht, een kermis en dorpsactiviteiten. Minder uitgesproken folklorefiguren dan in Malmedy, maar wel een duidelijk lokaal feest.

Welkenraedt viert net als Stavelot carnaval op Laetare. Op de Waalse evenementenkalender staat dit als een afzonderlijke folkloristische traditie. Voor jouw site is dit vooral relevant als randgeval aan de oostkant van het Ardense gebied.

Wie carnaval in de Ardennen wil meemaken, moet eerst naar de plaats zelf kijken. In Malmedy zie je vaste figuren in de straten van de oude stad. In Stavelot draait het om de Blancs Moussis en de Laetarestoet. In La Roche-en-Ardenne ligt de nadruk op een grote carnavalstoet in het centrum. Hotton houdt het kleiner en dorps van schaal. Marche-en-Famenne viert carnaval rond de Grosse Biesse en de eigen stedelijke traditie. De kalender verschilt per plaats. Daardoor ligt carnaval in de Ardennen verspreid over verschillende weekends tussen februari en april.