Belfort van Namen

Het belfort van Namen staat aan de Rue du Beffroi, een zijstraat van de Place d’Armes midden in de winkelbuurt. Het is een ronde toren van kalksteen met een klokkenverdieping en een bolvormige spits erop, en hij staat sinds 1999 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Veel bezoekers lopen er langs zonder te weten wat het is, want de toren steekt maar net boven de omringende panden uit en er is geen plein omheen. Toch is dit het enige stukje Namen dat UNESCO-werelderfgoed is, en het gebouw heeft een ongewone geschiedenis: het was eerst een verdedigingstoren en werd pas belfort omdat een andere toren afbrandde.

De toren was oorspronkelijk de belangrijkste verdedigingstoren van de derde stadsomwalling van Namen. In die functie bewaakte hij de stad aan de landzijde, op ruime afstand van de burcht op de rots. Vanaf 1388 werd hij herbouwd als een volledig ronde toren van kalksteen, en hij kreeg de naam Tour Saint-Jacques, naar de nabijgelegen parochie. In de zestiende eeuw kreeg de toren zijn huidige vorm en hing er al een stadsklok in. Dat is een belangrijk verschil met de meeste belforten in de Lage Landen, die vanaf het begin als stadstoren zijn neergezet. Een belfort is in de Lage Landen en Noord-Frankrijk de toren van de stedelijke gemeenschap zelf, naast de kerktoren van de geestelijkheid en de burcht van de heer. In het belfort hingen de klokken die de burgers opriepen bij brand, oorlog of vergadering, en er werden de stadscharters bewaard: de papieren waarin de vrijheden van de stad stonden. In Namen vervulde de toren van de kerk Saint-Pierre-au-Château op de citadel die rol. Toen die in 1745 door brand werd verwoest, nam de Tour Saint-Jacques het over. Vanaf 1746 was de toren officieel het belfort van de stad. In 1841 kreeg hij bovendien een openbare stadsklok, zodat iedereen op straat de tijd kon zien.

De toren zoals je hem nu ziet is ongeveer de helft van wat hij ooit was. Bij een grondige verbouwing in 1733 werd de bovenste helft afgebroken, waarna er nog zo’n twintig meter overbleef. Op de romp kwam een houten klokkenverdieping met galmborden en daarboven een leien spits met een bolvorm en een windwijzer. Boven in het metselwerk staat de inscriptie S.P.Q.N.R. 1733, een afkorting van Senatus Populusque Namurcensis Restauraverunt: raad en volk van Namen hebben dit hersteld. Aan de steen is verder de schade van de Eerste Wereldoorlog nog te zien. Het belfort werd op 15 januari 1936 als monument beschermd en staat op de lijst van uitzonderlijk erfgoed van Wallonië. Op 1 december 1999 volgde de inschrijving op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, als onderdeel van de reeks belforten van België en Frankrijk. Die reeks bestaat uit torens die samen laten zien hoe de steden in deze streek vanaf de middeleeuwen hun eigen bestuur en hun eigen rechten kregen. Namen is daarbinnen het buitenbeentje, omdat het gebouw niet als belfort is gebouwd maar die rol pas in de achttiende eeuw kreeg.

In 2007 stelden inspecteurs vast dat er stenen los zaten en dat het dak er slecht aan toe was, waarna de toren eerst werd gestut. Daarna volgde een volledige restauratie, waarbij de stenen ondergrond waarop het houtwerk van de klokkenstoel rust opnieuw is opgemetseld en het verouderde uurwerk werd vervangen. Het werk kostte 206.000 euro, waarvan het Waalse Gewest er 120.000 betaalde. Op woensdag 23 augustus 2017 sloegen de klokken voor het eerst in vijfendertig jaar weer. Er hangen er twee, aangedreven door een elektrisch mechanisme: de grote slaat de hele uren, de kleine de halve. Het oorspronkelijke uurwerk is bewaard gebleven en staat in de klokkenkamer opgesteld.

Binnen kom je niet zomaar. Het belfort is alleen te bezoeken met een gids, en dat gaat via een reservering bij het toeristenbureau van Namen. Dat zit in de Halle al’Chair aan de Rue du Pont, op een paar minuten lopen. Van buiten is de toren altijd te zien. De beste kijk heb je vanaf de Rue du Beffroi zelf en vanaf de hoek met de Place d’Armes, waar de terrassen zitten. Wie de toren in een wandeling door de oude stad wil opnemen, combineert hem logisch met het Koninklijk Theater en met de kabelbaan naar de citadel, allebei op loopafstand.