Kraanvogels boven de Ardennen: wanneer je ze hoort overtrekken

In het najaar trekken tienduizenden kraanvogels van Scandinavië en Noord-Duitsland naar het zuidwesten van Europa, en een deel van die route loopt recht over de Ardennen. Je ziet ze niet altijd, maar je hoort ze bijna altijd eerst: een aanhoudend getrompetter hoog in de lucht, waarna je de slierten pas ontdekt als je gericht zoekt. De doortocht boven België concentreert zich in het oosten van het land, in de Oostkantons en de provincie Luxemburg. Wie in de tweede helft van oktober of in november in de Ardennen is, maakt dus een serieuze kans. Hieronder staat wanneer de trek op gang komt, waar je het beste kijkt en waaraan je ze herkent.

De najaarstrek verloopt in fasen. In augustus verzamelen de vogels zich in Scandinavië, eind september en begin oktober steken ze over naar Noord-Duitsland, en pas daarna begint de tocht naar het zuidwesten. Boven onze streken komt die trek vanaf de tweede of derde week van oktober echt op gang. De piek ligt in de laatste week van oktober en de eerste tien dagen van november. Slaat het weer om, dan kan er eind november of zelfs begin december nog een tweede golf volgen.

Het vertrekmoment hangt af van het weer en van het voedselaanbod op de plek waar de vogels zitten. Een groot deel van de kraanvogels die hier overkomen verzamelt zich eerst in de streek rond Diepholz in Noord-Duitsland, en vertrekt daar in golven. Daardoor zie je zelden een gelijkmatige stroom, maar eerder niets gedurende een week en dan opeens groep na groep op één middag. Wie de kans wil vergroten, kijkt dus niet op één vaste dag, maar houdt een week of twee in de gaten en let op het moment waarop het weer in Duitsland omslaat.

De trekbaan loopt van Noordoost-Europa naar Zuidwest-Frankrijk en Spanje, en die lijn kruist het oosten van België. In de praktijk betekent dat de Oostkantons en de provincie Luxemburg: boven de Hoge Venen en de hoogvlakte daaromheen, en verder naar het zuiden richting de Gaume en Aarlon. Aan de andere kant van de grens ligt het Lac du Der in de Champagne, de grootste pleisterplaats op deze route. Daar werden in november 2019 zo’n 268.000 kraanvogels geteld. Die route verklaart waarom je in het westen van België vrijwel niets ziet en in het oosten wel.

In de Gaume blijft het niet bij overvliegen. Het natuurreservaat van Breuvanne bij Tintigny, langs de Semois, is een vaste rustplaats op de route. Op 27 december 2020 werden er 650 kraanvogels geteld die er weken bleven en pas begin maart verder trokken. Natagora beheert er ruim honderd hectare en wil het gebied uitbreiden. Wie daar in de winter komt, kan de vogels dus staand op het land zien in plaats van alleen hoog in de lucht.

Je hoort kraanvogels meestal voordat je ze ziet. Het geluid is een rollend getrompetter dat over een grote afstand draagt en dat weinig lijkt op ganzengegak. Kijk je omhoog, dan zie je lange slierten en losse V-vormen, vaak hoger dan je verwacht. Een kraanvogel vliegt met gestrekte hals en gestrekte poten, en heeft een spanwijdte van twee tot ruim twee meter veertig bij een gewicht van vier tot zes kilo. Die afmetingen maken ze ook op grote hoogte nog herkenbaar.

De foto’s bij dit bericht zijn niet in de Ardennen gemaakt. Goede beelden van overtrekkende kraanvogels boven de streek zijn zeldzaam, want de vogels vliegen hoog en vaak bij bewolkt weer. De bovenste foto komt uit de Dordogne en toont de voorjaarstrek naar het noorden; het beeld van de slierten is in beide richtingen hetzelfde. De twee vogels van dichtbij en de groep op het veld zijn in oktober in Mecklenburg-Vorpommern gemaakt, een van de Duitse streken waar de vogels zich in het najaar verzamelen voor ze verder trekken.

Foto 1: Père Igor, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons (bewerkt). Foto 2 en 3: Andreas Weith, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons (bewerkt). De bewerkte versies vallen onder dezelfde licentie als de originelen.