Een maand na de brand: wat kun je nu wandelen in de Hoge Venen?

Op 14 augustus brak in de Hoge Venen de grootste natuurbrand uit die ooit in België is geregistreerd. Ruim een maand later is de balans opgemaakt: 3.366 hectare verwoest, een oppervlakte zo groot als de hele gemeente Verviers. De noodfase is inmiddels opgeheven, de meeste wegen zijn weer open en een deel van de wandelpaden ook, terwijl het verbrande gebied zelf voorlopig verboden terrein blijft. Voor wie dit najaar naar de Oostkantons wil is de vraag vooral praktisch: wat kun je er nu wél doen. Hieronder staat wat er open is, wat dicht blijft en waarom, en wat je riskeert als je toch over een hek klimt.

De brand begon op vrijdag 14 augustus bij de Fagne des Deux-Séries op het grondgebied van Baelen en groeide in ruim een dag van één hectare uit tot bijna drieduizend. Het eindcijfer ligt op 3.366 hectare, meer dan de veenbrand van 2011 in hetzelfde gebied, en volgens het Europese bosbrandinformatiesysteem het grootste natuurvuur dat ooit in België is geregistreerd. Er ging geen enkele woning verloren en er vielen geen doden.

Over de oorzaak is er inmiddels een aanwijzing, maar nog geen conclusie. Het parket van Luik wees eind augustus in de richting van een landbouwmachine; volgens de RTBF zou het gaan om maaiwerken die in opdracht van het Waalse Gewest werden uitgevoerd. Er zijn twee deskundigen aangesteld en hun rapporten kunnen nog maanden op zich laten wachten. Het parket benadrukt dat ook andere scenario’s onderzocht worden.

Sinds eind augustus zijn verschillende venngebieden opnieuw vrijgegeven: de Fagne de Setai, de Fagne de Fraineu, Neûr Lowé, Lonlou, de Fagne de la Poleur en Herbôfaye. Daarmee zijn ook zeven gemarkeerde wandelingen weer te lopen:

• MDY01, de waterval van de Bayehon, vertrek in Longfaye.
• MDY02, de kleine fagne van Xhoffraix, vertrek in Xhoffraix.
• MDY06, de Croix des Fiancés, vertrek bij de Baraque Michel.
• MDY07, de Fagne de la Poleur, vertrek bij de Baraque Michel, Mont Rigi of het Signal de Botrange.
• MDY08, Au Pays du Négus, vertrek bij Mont-Xhoffraix.
• De wandeling van Mont Rigi, vertrek bij de Baraque Michel of Mont Rigi.
• Dans la Fagne de Botrange, vertrek bij het Natuurparkcentrum Botrange, het Signal de Botrange of brasserie Peak.

De parkeerplaatsen en de restaurants bij de Baraque Michel, Mont Rigi en het natuurparkcentrum werken gewoon, dus je kunt er starten en achteraf terecht voor een kop koffie. De N68 die dwars door het gebied loopt vormt ruwweg de scheidslijn tussen het open en het gesloten deel: aan de ene kant wandel je, aan de andere kant staan de hekken.

De verbrande zone zelf is verboden voor publiek, in elke vorm: te voet, met de fiets of op welke andere manier ook. De reden is niet alleen het veen dat plaatselijk nog kan opflakkeren, maar vooral de bomen, die door het vuur verzwakt zijn en kunnen omvallen. Het gebied is met hekken en zeilen afgezet en er lopen ongeveer tien stewards rond die wandelaars naar de open paden sturen. Wie toch over de afzetting stapt riskeert een onmiddellijke boete van 150 euro, met de mogelijkheid van vervolging voor de politierechtbank. Dat blijkt nodig: in één weekend eind augustus werden er een vijftiental processen-verbaal uitgeschreven, volgens de gouverneur vooral aan buitenlandse fietsers.

De N68 tussen Belle-Croix en Eupen ging op 11 september om 17.00 uur weer open, met een snelheidsbeperking van 50 kilometer per uur en een verbod om te stoppen of te parkeren; ook de N676 en de N672 zijn weer in gebruik. De meren van Bütgenbach en Robertville zijn sinds 10 september volledig heropend. Bij de Gileppe kun je weer terecht in het restaurant, de toren en de brasserie, maar het bos en de voet van de stuwdam blijven verboden. Op 16 september werd de provinciale noodfase officieel opgeheven. Patrouilles blijven rondgaan, want plaatselijke heropflakkeringen zijn nog altijd mogelijk; eind augustus ging bij zo’n opflakkering nog eens zes hectare in de as.

Voor de horeca rond het gebied was de nazomer hard. In de sector wordt gesproken over omzetdalingen tot zeventig procent. Het weekend van 12 en 13 september bracht een eerste voorzichtig herstel: Mont Rigi en de Baraque Michel zagen ongeveer tachtig procent van hun normale bezoek terug, al kwamen die bezoekers vooral uit de buurt.

Het herstel van het veen zelf duurt onvergelijkbaar veel langer. Hoogveen groeit maar ongeveer een millimeter per jaar aan, dus de laag die hier is verbrand heeft eeuwen nodig gehad om zich te vormen. Deskundigen spreken van een ecologische ramp waarvan de gevolgen voor planten en dieren nog niet te overzien zijn.

Controleer vlak voor vertrek de actuele situatie, want de vrijgegeven zones kunnen veranderen. De gemeenten Malmedy en Waimes houden de stand bij op malmedy-tourisme.be en waimes.be, en het Waalse Gewest publiceert een kaart met de sectoren die ontoegankelijk blijven. Kom je uit de richting van Eupen of Malmedy, hou dan rekening met de snelheidsbeperking op de N68. Zoek je liever een alternatief buiten het getroffen gebied, dan staan er elders in de Ardennen genoeg routes klaar: acht wandelingen voor de herfst en de mooiste uitzichtpunten voor herfstkleuren.