Als mensen denken aan de Ardennen en de Eerste Wereldoorlog, denken ze aan de moddervlakten van Ieper of de granaattrechters van de Somme. Maar die oorlog begon hier, in de bossen en valleien van de provincie Luxemburg, al in augustus 1914. En de sporen zijn er nog altijd.
Vergeten strijd in de Ardennen: de route Tracés et Mémoire
Gepubliceerd op 24 februari 2017 / Geschreven door Jeroen Eckhardt
De Slag bij de Grenzen
In de eerste weken van augustus 1914 trokken grote delen van het Duitse leger door de Ardennen als onderdeel van het Schlieffen-plan: een flankbeweging via België en Luxemburg richting Noord-Frankrijk. Ze stuitten op Franse en Belgische troepen die het offensief niet verwachtten en niet op die kracht voorbereid waren. In vier dagen tijd werden ruim 70.000 soldaten buiten strijd gesteld: gesneuveld, gewond of krijgsgevangen. Het was een van de bloedigste episodes uit de hele oorlog, en vrijwel niemand weet ervan.
De dorpen in de provincie Luxemburg betaalden een zware prijs. In Rossignol sneuvelde op 22 augustus 1914 het volledige Franse 3de Koloniale Regiment, meer dan 3000 man, in één dag. In Ethe en Virton vielen in dezelfde periode honderden Franse soldaten. In Anloy, Maissin, Bertrix, Neufchâteau en Bellefontaine vonden de gevechten elkaar in snel tempo op. Naast de militaire slachtoffers werden ook honderden burgers gedood: dorpen geplunderd, boerderijen in brand gestoken.
De route Tracés et Mémoire
Om al deze plaatsen en de herinnering aan de slachtoffers levend te houden, werd de route Tracés et Mémoire ontwikkeld. De route verbindt tien slagvelden en herdenkingsplaatsen in de provincie Luxemburg via een autoroute met informatiepanelen. Bij elk punt legt een paneel ter plaatse uit wat er precies is gebeurd: welke eenheden er streden, hoeveel slachtoffers er vielen en wat de gevolgen waren voor de burgerbevolking.
De route loopt langs militaire begraafplaatsen met rijen stenen kruisen, langs monumenten midden in het bos, langs plekken in kleine dorpjes waar herdenkingsplaten aan muren zijn bevestigd. In Rossignol staat een groot monument voor het geannihileerde regiment. In Neufchâteau en Bertrix herinneren gedenkplaten aan de gevechten in de straten zelf. In sommige dorpen zijn de slachtingen in de burgerbevolking nog gedocumenteerd in de kerk of het gemeentehuis.
Waarom de route de moeite waard is
Wat de route bijzonder maakt, is de combinatie van indrukwekkende landschappen en minder bekende, maar aangrijpende geschiedenis. Je rijdt door de bossen en valleien van de Gaume en de Ardennen, langs rustige dorpjes en weilanden, en overal is de herinnering dichtbij. De Eerste Wereldoorlog in de Ardennen voelt anders dan in Vlaanderen: geen massatoerisme, geen commercie, maar stille monumenten in het groen.
Een gedrukte gids is beschikbaar bij de Maisons du Tourisme in de provincie Luxemburg. De route is ook te downloaden via de website van Ardennebelge.
De plaatsen langs de route
Virton is de grootste plaats van de Gaume en ligt midden in het gebied waar in augustus 1914 de Slag bij de Grenzen werd uitgevochten. Het Musée Gaumais zit in een oud klooster in het centrum.
Bertrix ligt op het plateau boven de Semois, aan de spoorlijn tussen Dinant en Luxemburg. In de gemeente zit een oude leisteengroeve die te bezoeken is, en het station is een overstappunt voor wandelaars. Die groeve heet Au Coeur de l’Ardoise.
Ethe, net buiten Virton in de Gaume, werd in augustus 1914 verwoest bij de gevechten van de eerste oorlogsmaand. Nu is het een landelijk dorp met akkers en weiden eromheen, op een paar kilometer van de Franse grens.